Σαν Σήμερα - Καρλ Ράπαν: Ο άνθρωπος που επινόησε το κατενάτσιο

Για τους Έλληνες φιλάθλους που η ηλικία τους είναι 45 και άνω, το όνομα του Καρλ Ράπαν είναι άρρηκτα συνδεδεμένο… με το ΠΡΟ-ΠΟ.

Μέχρι και τις αρχές της δεκαετίας του ’90, όταν δεν υπήρχε αγωνιστική δράση τα καλοκαίρια, τα δελτία του μοναδικού παιχνιδιού ποδοσφαιρικών προγνώσεων του ΟΠΑΠ συμπληρώνονταν με αγώνες του περίφημου Κυπέλλου Ράπαν. Μιας διοργάνωσης που μοναδικό σκοπό είχε να προσφέρει αγώνες ώστε ο ποδοσφαιρικός τζόγος ανά την Ευρώπη να μπορούν να συνεχιστούν και την περίοδο των διακοπών.

Κανείς δεν γνώριζε (ούτε νοιαζόταν) αν είχαν κάποιο όφελος οι ομάδες που συμμετείχαν ή αν προέκυπτε κάποιος νικητής που κέρδιζε κάποιο τρόπαιο. Τουλάχιστον στην Ελλάδα οι εφημερίδες ανέγραφαν τα αποτελέσματα μόνο για το ΠΡΟ-ΠΟ, αφού πέραν ελάχιστων περιπτώσεων τη δεκαετία του ’60, δεν υπήρχε ελληνική συμμετοχή. Κι όταν έφτανε ο Σεπτέμβρης κι άρχιζαν τα εθνικά πρωταθλήματα, όλοι ξεχνούσαν το Κύπελλο Ράπαν. Μέχρι το επόμενο καλοκαίρι.

Αυτό που δεν ήταν εύκολο να γνωρίζουμε τότε, ήταν ότι η επωνυμία εκείνου του τουρνουά, που αργότερα αντικαταστάθηκε από το Ιντερτότο και έδινε κίνητρο στους συμμετέχοντες (τέσσερις νικητές κέρδιζαν από μία θέση στο Κύπελλο ΟΥΕΦΑ), προερχόταν από έναν πολύ σημαντικό άνθρωπο του ποδοσφαίρου. Τον Αυστριακό Καρλ Ράπαν, ο οποίος έφυγε πλήρης ημερών από τη ζωή στις 2 Ιανουαρίου 1996, αφού προηγουμένως είχε αφήσει το αποτύπωμά του στο δημοφιλέστερο άθλημα στον κόσμο.

Και ως αποτύπωμα δεν εννοούμε το καλοκαιρινό τουρνουά που συμπλήρωνε τα δελτία ΠΡΟ-ΠΟ, αλλά τη συμβολή του στην τακτική εξέλιξη του ποδοσφαίρου. Το περιβόητο «κατενάτσιο», που τόσες συζητήσεις έχει προκαλέσει εδώ και δεκαετίες, αποτελεί ουσιαστικά δική του έμπνευση κι ας έχει πιστωθεί περισσότερο στον Ιταλό Νερέο Ρόκο και αργότερα στον Αργεντινό Ελένιο Ερέρα, ο οποίος το τελειοποίησε με τη μεγάλη Ίντερ που στέφθηκε πρωταθλήτρια Ευρώπης δύο διαδοχικές χρονιές (1964 και 1965).

To verrou που είχε την ίδια έννοια με το catenaccio

Ο Ράπαν επινόησε κατά τη διάρκεια της δεκαετία του ’30 το σύστημα verrou, που ήταν μία παραλλαγή του 2-3-5, της παραδοσιακής πυραμίδας, που μόνο σε προηγμένες χώρες όπως η Αγγλία είχε αντικατασταθεί από το WM (3-2-5).

Τι είχε κάνει ο Αυστριακός προπονητής, ο οποίος τότε είχε την τεχνική ευθύνη της ελβετικής Σερβέτ (στην οποία αγωνιζόταν κιόλας περιστασιακά); Αντί να έχει δύο σέντερ μπακ στην ευθεία, τους έκανε τρεις: ένας στον άξονα και δύο κοντά στις πλάγιες γραμμές, που άπαντες είχαν ως καθήκον να μαρκάρουν έναν αντίπαλο. Και πίσω τους τοποθέτησε έναν ακόμα αμυντικό ακριβώς μπροστά απ’ τον τερματοφύλακα, σε ελεύθερο ρόλο.

Αυτός είχε ονομαστεί verrouilleur, λέξη που στα γαλλικά σημαίνει σύρτης και εξελίχθηκε τα κατοπινά χρόνια στον γνωστό μας λίμπερο ή «σκούπα» (sweeper στα αγγλικά). «Σύρτης», όμως, είναι και η μετάφραση της ιταλικής λέξης «catenaccio», που καθιερώθηκε δύο δεκαετίες αργότερα από τους Ιταλούς!

Με το verrou ο Ράπαν δημιούργησε μεγαλύτερο χώρο μεταξύ της τριάδας της μεσαίας γραμμής (την οποία είχε τραβήξει πιο πίσω) και των τριών επιθετικών. Το σύστημα ήταν υπερβολικά συντηρητικό για τα δεδομένα της εποχής, όμως έφερε αποτελέσματα. Η Σερβέτ κατέκτησε τα πρωταθλήματα Ελβετίας του 1932-33 και του 1933-34, ενώ ανάλογη επιτυχία είχε ο Αυστριακός προπονητής και με τη Γκρασχόπερ στην οποία μεταπήδησε αργότερα. Μέχρι το 1946 κατέκτησε άλλα πέντε εθνικά πρωταθλήματα και επτά Κύπελλα!

Σημαντικές διακρίσεις πέτυχε ο Ράπαν με την Εθνική Ελβετίας, την οποία οδήγησε στην τελική φάση του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 1938 στη Γαλλία, όπου νίκησε με 4-2 τη Γερμανία και προχώρησε στους «8» (ήταν ο επαναληπτικός ύστερα από το 1-1 στο πρώτο ματς). Η συγκεκριμένη νίκη είχε πρόσθετη αξία για τον σπουδαίο προπονητή, ο οποίος όντας Αυστριακός είχε δει τη χώρα του να προσαρτάται από τους Ναζί – με αποτέλεσμα να υπάρχουν και συμπατριώτες του στη σύνθεση της εθνικής ομάδας της Γερμανίας.

Σπουδαίος και ως ποδοσφαιριστής

Ο Ράπαν γεννήθηκε στις 26 Σεπτεμβρίου 1905 στη Βιέννη της τότε Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας και πραγματοποίησε σπουδαία καριέρα και ως ποδοσφαιριστής. Έγινε επαγγελματίας το 1924 με τη Βάκερ και το 1928 μεταπήδησε στην Αούστρια Βιέννης, όπου είχε συμπαίκτη και τον μεγάλο Ματίας Ζίντελαρ.

Το 1929 συνέχισε την καριέρα του στη Ραπίντ Βιέννης, με την οποία στέφθηκε πρωταθλητής Αυστρίας και ακολούθησε η μεταγραφή στη Σερβέτ, όπου ύστερα από μόλις έναν χρόνο επικεντρώθηκε στην προπονητική. Πιο πολύ συνδέθηκε, πάντως, με την Εθνική Ελβετίας στην οποία κατέγραψε άλλες τρεις θητείες πέρα από εκείνη της διετίας 1937-38.

Μία από αυτές ήταν και στο Παγκόσμιο Κύπελλο του 1954, όπου την οδήγησε ξανά στα προημιτελικά αποκλείοντας σε μπαράζ την Ιταλία, προτού γνωρίσει τον αποκλεισμό από την Αυστρία με 7-5. Όπως μαρτυρά και το τελικό σκορ, η αμυντική προσέγγιση του Ράπαν δεν λειτούργησε καθόλου σ’ εκείνον τον πολυσυζητημένο και ιστορικό αγώνα.

Πηγές: Jonathan Wilson: Inverting the Pyramid (Seven Dials, 2023), en.wikipedia.org («Karl Rappan», «Catenaccio»).

Άλλα γεγονότα στην Ελλάδα και τον κόσμο στις 2 Ιανουαρίου

2025: Πεθαίνει σε ηλικία 103 ετών η Άγκνες Κέλετι, η Ουγγαρέζα αθλήτρια της ενόργανης γυμναστικής που είχε κατακτήσει τέσσερα χρυσά και δύο ασημένια μετάλλια στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1956 στη Μελβούρνη.

2020: Ο Βασίλης Σπανούλης σημειώνει 14 πόντους στο εντός έδρας παιχνίδι του Ολυμπιακού με τη Φενέρμπαχτσε και γίνεται ο πρώτος στην ιστορία της EuroLeague ECA (από το 2000/01 κι έπειτα δηλαδή) σε πόντους με 4.157, αφήνοντας πίσω του τον Χουάν Κάρλος Ναβάρο που έχει 4.152.

2018: Πεθαίνει σε ηλικία 77 ετών στο χωριό Ελιά της Κρήτης, ο εμβληματικός προπονητής του ΟΦΗ (1985-2000), Έγκεν Γκέραντ.

2013: Πεθαίνει στα 67 του ο παλαίμαχος διεθνής Ουρουγουανός τερματοφύλακας, Λαντισλάο Μαζούρκιεβιτς.

2012: Πεθαίνει σε ηλικία 39 ετών η Έλλη Κωνσταντουδάκη, δικαστική ρεπόρτερ και κόρη του αθλητικού συντάκτη Φαίδωνα Κωνσταντουδάκη.

1997: Ο τρεις φορές χρυσός ολυμπιονίκης της άρσης βαρών, Ναΐμ Σουλεϊμάνογλου, ανακοινώνει ότι εγκαταλείπει τη δράση.

1982: Η Μαρτίνα Ναβρατίλοβα κερδίζει για πρώτη φορά το Αυστραλιανό Όπεν, νικώντας στον τελικό την Κρις Έβερτ με 2-1 σετ (6-7, 6-4, 7-5).

1980: Ο Αργεντινός τενίστας, Γκιγέρμο Βίλας, κερδίζει για δεύτερη σερί χρονιά το Αυστραλιανό Όπεν νικώντας στον τελικό τον Αμερικανό Τζον Σάντρι με 3-0 σετ (7-6, 6-3, 6-2).

1971: Εξήντα έξι νεκροί και περισσότεροι από 200 τραυματίες είναι ο τραγικός απολογισμός του δυστυχήματος που σημειώνεται στο Άιμπροξ της Γλασκώβης, στο φινάλε του ντέρμπι Ρέιντζερς-Σέλτικ. Σύμφωνα με την επικρατέστερη θεωρία, οι οπαδοί των γηπεδούχων έφυγαν προς την έξοδο όταν ο Τζόνστον άνοιξε το σκορ για τη Σέλτικ στο 90′, επέστρεψαν όμως για να πανηγυρίσουν το 1-1 από τον Στέιν στις καθυστερήσεις με συνέπεια πολλοί να ποδοπατηθούν στα σκαλοπάτια της Θύρας 13 του γηπέδου.

1966: Ισόπαλος λήγει ο αγώνας πρωταθλήματος ΠΑΟΚ-ΑΕΚ (1-1), που στιγματίζεται επειδή ο διαιτητής Πανάκης ακυρώνει κανονικό γκολ του Παπαϊωάννου στην εκπνοή ως εκπρόθεσμο.

1957: Ο Τζιν Φούλμερ νικά με ομόφωνη απόφαση των κριτών τον Σούγκαρ Ρέι Ρόμπινσον και κερδίζει τον τίτλο του παγκόσμιου πρωταθλητή στα μεσαία βάρη της πυγμαχίας.

1955: Διοργανώνεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα διεθνές τουρνουά πινγκ-πονγκ. Η επιτραπέζια αντισφαίριση έχει ιδρυθεί από το 1921 ως τμήμα του ΣΕΓΑΣ αλλά η ομοσπονδία του αθλήματος (ΕΦΟΕΠΑ) θα ιδρυθεί το 1956.

1946: Ο Γάλλος καρτουνίστας Μάριους Ροσιγιόν, γνωστός ως O’Galop, πεθαίνει σε ηλικία 79 ετών. Ήταν ευρέως γνωστός επειδή δημιούργησε τον «Bibendum», το «Ανθρωπάκι της Michelin».

1929: Με την υπ’ αριθμόν 1/1929 εγκύκλιό του, ο ΣΕΓΑΣ στέλνει πρόσκληση σε όλες τις βαλκανικές ομοσπονδίες για τη διοργάνωση Παμβαλκανικών Αγώνων Στίβου στην οποία θα ανταποκριθούν η Ρουμανία, η Γιουγκοσλαβία και η Βουλγαρία.

1876: Ξεκινάει το οργανωμένο μπέιζμπολ με την ίδρυση της National League από οκτώ συλλόγους (Φιλαδέλφεια, Χάρτφορντ, Βοστώνη, Σικάγο, Σινσινάτι, Λούιβιλ, Σεντ Λούις και Νέα Υόρκη).

1832: Ιδρύεται η πρώτη λέσχη κέρλινγκ στις ΗΠΑ, το Orchard Curling Club.

Ακολουθείστε τo SPORTDAY.GR στο Google News