Σαν Σήμερα - Σάρλοτ Έπσταϊν: Η σουφραζέτα της κολύμβησης που άλλαξε τη θέση των γυναικών στις πισίνες

Τα πρώτα κολυμβητικά αγωνίσματα γυναικών συμπεριλήφθηκαν στο πρόγραμμα των Ολυμπιακών Αγώνων το 1912 στη Στοκχόλμη, παρά τις αντιρρήσεις του Πιερ ντε Κουμπερτέν.

Ο Γάλλος οραματιστής και βασικός υπεύθυνος για την αναβίωση του μεγάλου αθλητικού θεσμού της αρχαιότητας, παρέμενε πιστός στην αρχική του θέση ότι ο μόνος ρόλος που μπορούσαν να έχουν οι γυναίκες στους αγώνες, ήταν να… στεφανώνουν τους νικητές. Θεωρούσε ότι η σωματική άσκηση πήγαινε κόντρα στη φύση τους κι όπως είχε γράψει στην επίσημη έκθεσή του για τους αγώνες του 1912, έκρινε τη συμμετοχή τους στην κολύμβηση και άλλα αθλήματα όπως το τένις και η τοξοβολία, «ακατάλληλη, αδιάφορη, αντιαισθητική και ανάρμοστη»!

Η Γαλλίδα Αλίς Μιλιά χρειάστηκε να μοχθήσει για πολλά χρόνια ακόμα μέχρι να πετύχει την εισαγωγή αγωνισμάτων για τις γυναίκες στον στίβο. Και στην κολύμβηση, όμως, όπου αυτό επιτεύχθηκε πιο νωρίς χάρη στην επιμονή της FINA (νυν World Aquatics) και τη θετική ανταπόκριση των Σουηδών διοργανωτών, οι συνθήκες άρχισαν να βελτιώνονται μετά το τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Υπεύθυνη γι’ αυτήν την αλλαγή ήταν μία άλλη δυναμική γυναίκα, το όνομα και τη δράση της οποίας ελάχιστοι γνωρίζουν σήμερα.

Πρόκειται για την Αμερικανίδα Σάρλοτ Έπσταϊν η οποία έφυγε πρόωρα από τη ζωή στις 26 Αυγούστου 1938, έχοντας ωστόσο προλάβει να δημιουργήσει καλύτερες συνθήκες για τη συμμετοχή των γυναικών στα αγωνίσματα της πισίνας. Μνημονεύεται ακόμα ως «Μητέρα της κολύμβησης γυναικών στις ΗΠΑ» όχι μόνο επειδή χάρη στις δικές της πρωτοβουλίες οι Αμερικανίδες έφτασαν στο σημείο να κυριαρχήσουν στους Ολυμπιακούς Αγώνες την περίοδο του Μεσοπολέμου. Αλλά και για τη συμβολή της ώστε η κολύμβηση των γυναικών να αποσυνδεθεί από αντιλήψεις που τη θεωρούσαν άσεμνη δραστηριότητα.

Κι αν σας φαίνονται υπερβολικά όλα αυτά, σκεφτείτε μόνο ότι η τρεις φορές χρυσή ολυμπιονίκης του 1920, Εθέλντα Μπλάιμπτρι, είχε συλληφθεί έναν χρόνο νωρίτερα για προσβολή της δημοσίας αιδούς επειδή είχε τολμήσει να βγάλει τις μακριές κάλτσες της προτού πέσει στην πισίνα!

Τα πρώτα βήματα και η καταξίωση του 1920

Η Έπσταϊν γεννήθηκε στις 17 Σεπτεμβρίου 1884 στη Νέα Υόρκη και – όπως προδίδει το επώνυμό της – είχε εβραϊκή καταγωγή. Από μικρή ανακάλυψε την αγάπη της για το κολύμπι, δεν μπορούσε όμως να χωνέψει τις διακρίσεις που βίωναν τα κορίτσια έναντι των αγοριών ακόμα κι αν είχαν ως μοναδικό κίνητρο την αναψυχή κι όχι τον πρωταθλητισμό.

Οι ΗΠΑ δεν είχαν στείλει κολυμβήτριες στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1912 και δεν θα είχαν αλλάξει τη στάση τους ούτε αν είχε διεξαχθεί κανονικά η διοργάνωση του 1916. Έτσι, παράλληλα με την εργασία της ως δικαστική στενογράφος, η Έπσταϊν ανέλαβε δράσεις για την ανατροπή του κατεστημένου. Ήταν ήδη μέλος του Εθνικού Ναυαγοσωστικού Συνδέσμου Γυναικών (National Women’s Life Saving League) και το 1913 ανήλθε στη θέση της προέδρου στο αγωνιστικό παρακλάδι του. Το 1914 έπεισε την Ένωση Ερασιτεχνικού Αθλητισμού (ΑΑU) να επιτρέψει στις κοπέλες να εγγράφονται ως αθλήτριες και να συμμετέχουν σε κολυμβητικούς αγώνες.

Το πιο μεγάλο βήμα, ωστόσο, το έκανε το 1917 όταν ίδρυσε την Κολυμβητική Ένωση Γυναικών (Women’s Swimming Association), ένα μη κερδοσκοπικό σωματείο το οποίο είχε ως σκοπό την ανάπτυξη της σχέσης των γυναικών με την κολύμβηση. Μέσα από τις τάξεις της ξεπήδησαν η Μπλάιμπτρι και άλλες σπουδαίες κολυμβήτριες, οι οποίες έδωσαν κίνητρο και σε κορίτσια από άλλες πολιτείες να σπάσουν τα ταμπού και να κυνηγήσουν τα όνειρά τους. Επιδίωξη του συλλόγου, άλλωστε, ήταν να προωθήσει τα οφέλη που θα είχαν οι γυναίκες για την υγεία τους μέσω της ενασχόλησης με το κολύμπι.

Η «Έπι» (όπως ήταν το παρατσούκλι της) πρωτοστάτησε ώστε η AAU να αποδεχθεί τη συμμετοχή κολυμβητριών στην αποστολή των ΗΠΑ για τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1920 στην Αμβέρσα και χρίστηκε αρχηγός της ομάδας που σάρωσε τα μετάλλια. Η Μπλάιμπτρι, που ήταν δική της αθλήτρια, κέρδισε και τα τρία διαθέσιμα χρυσά στα 100, στα 300 και στα 4×100 ελεύθερο, ενώ οι συναθλήτριες της στην ομάδα της σκυταλοδρομίας (Αϊρίν Γκεστ, Φράνσις Σροθ και Μάργκαρετ Γούντμπριτζ) μοιράστηκαν τα υπόλοιπα μετάλλια στα δύο ατομικά αγωνίσματα.

Αρνήθηκε να μετάσχει στους «Ναζιστικούς Αγώνες»

Η σαρωτική εμφάνιση των Αμερικανίδων κολυμβητριών στην Αμβέρσα συνέβαλε στην περαιτέρω ανάπτυξη του αθλήματος στις ΗΠΑ. Η συνεισφορά του WSA ήταν καθοριστική τα χρόνια που ακολούθησαν, μια και με τον ολυμπιονίκη του 1904 Λούι Χάντλεϊ στον ρόλο του προπονητή, ο σύλλογος ανέδειξε κι άλλες κολυμβήτριες που πρωταγωνίστησαν σε διεθνές επίπεδο.

Ξεχωρίζει η Γκέρτρουντ Έντερλι, χάλκινη ολυμπιονίκης των 100 μέτρων ελεύθερο το 1924 στο Παρίσι, η οποία έμεινε στην ιστορία ως η πρώτη γυναίκα που διέσχισε κολυμπώντας το Στενό της Μάγχης, τον Αύγουστο του 1926. Από κει ξεπήδησε και η σπουδαία Έλινορ Χολμ, αλλά και καταδύτριες με χρυσά ολυμπιακά μετάλλια όπως η Αϊλίν Ρίγκιν και η Έλεν Μίνι.

Ή Έπσταϊν είχε κερδίσει στο μεταξύ μάχες για τον εκσυγχρονισμό των μαγιό των αθλητριών (τα οποία μέχρι το 1920 έμοιαζαν με… φορέματα), ώστε να είναι πιο άνετα και να τις βοηθούν να αποδώσουν στο μέγιστο των δυνατοτήτων τους. Είχε συμβολή στην αύξηση των αγωνισμάτων στους Ολυμπιακούς Αγώνες (από το 1924 συμπεριλήφθηκε στο πρόγραμμα το ύπτιο και το 1928 ακολούθησε η προσθήκη του προσθίου), ενώ δεν παρέλειψε και τις ακτιβιστικές δράσεις για τη χορήγηση δικαιωμάτων στις γυναίκες πέρα από τις πισίνες.

Ήταν παρούσα στους Ολυμπιακούς του 1928 στο Άμστερνταμ χωρίς ωστόσο να κατέχει κάποιο επίσημο πόστο στην αμερικάνικη ομάδα, επέστρεψε όμως με αναβαθμισμένο ρόλο το 1932 στο Λος Άντζελες, μια και ήταν βοηθός προπονητή στο σύνολο της εθνικής ομάδας των ΗΠΑ. Ήταν η πρώτη γυναίκα στην οποία δόθηκε αυτή η τιμή.

Τον ίδιο ρόλο θα είχε και το 1936 αν οι αγώνες είχαν διεξαχθεί οπουδήποτε αλλού πέρα από το Βερολίνο. Γνωρίζοντας ότι η κυβέρνηση του Αδόλφου Χίτλερ είχε αρχίσει σχεδόν αμέσως μετά την εκλογή της τις διώξεις εναντίον των Εβραίων, η «Έπι» πρότεινε την αποχή των ΗΠΑ από τη διοργάνωση. Κι όταν το αίτημά της δεν έγινε αποδεκτό, υπέβαλε την παραίτησή της από την ολυμπιακή επιτροπή της χώρας της διαμαρτυρόμενη για τη συμμετοχή στους «Ναζιστικούς Ολυμπιακούς Αγώνες», όπως τους χαρακτήρισε.

Δεν αδίκησε καμία αθλήτρια

Η Σάρλοτ Έπσταϊν έφυγε από τη ζωή στις 26 Αυγούστου 1938 ύστερα από μάχη ενός χρόνου με ανίατη ασθένεια. Πρόλαβε, ωστόσο, όχι μόνο να δει τον σπόρο που είχε ρίξει να καρπίζει, αλλά και να γευτεί πολλές τιμές σε μια εποχή που αυτό δεν ήταν δεδομένο για μία γυναίκα.

Το μεγαλύτερο καμάρι της ήταν φυσικά ο WSA, οι αθλήτριες του οποίου κέρδισαν επί των ημερών της 201 εθνικούς τίτλους (στην κολύμβηση και τις καταδύσεις) και σημείωσαν 51 παγκόσμια ρεκόρ! Ένα ακόμα σπουδαίο επίτευγμα της «Έπι» ήταν το ομαδικό πνεύμα που είχε εμφυσήσει στα μέλη του συλλόγου της, ακόμα και ανάμεσα στις κοπέλες που ήταν οι κορυφαίες στα αγωνίσματά τους και μάχονταν για τους εθνικούς και ολυμπιακούς τίτλους. Όσοι τη γνώρισαν, μάλιστα, είχαν να λένε ότι ποτέ δεν ευνόησε ούτε αδίκησε κάποια αθλήτριά της.

Τα δύο τελευταία χρόνια της ζωής της η Έσπταϊν χρημάτισε πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής Κολύμβησης Γυναικών της AAU και της Ολυμπιακής Επιτροπής Κολύμβησης Γυναικών των ΗΠΑ. Εισήχθη μετά θάνατον τόσο στο Διεθνές Hall of Fame της κολύμβησης (το 1974) όσο και στο αντίστοιχο του Εβραϊκού Αθλητισμού, που εδρεύει στο Ισραήλ (το 1982).

Πηγές: ishof.org («Charlotte Epstein»), jewishsportshof.org («Charlotte Epstein»), jewishvirtuallibrary.org («Charlotte Epstein (1884-1938)»), Linda J. Borish: «The International Journal of the History of Sport» (Vol. 21, No. 2, 2004, σσ. 197–235), en.wikipedia.org («Charlotte Epstein», «Ethelda Bleibtrey», «Swimming at the 1920 Summer Olympics»).

Άλλα γεγονότα στην Ελλάδα και τον κόσμο στις 26 Αυγούστου

2024: Πεθαίνει σε ηλικία 76 ετών ο καταξιωμένος Σουηδός προπονητής ποδοσφαίρου, Σβεν Γκόραν Έρικσον.

2020: Ύστερα από την απόφαση των Μιλγουόκι Μπακς να μην αγωνιστούν στο Game 5 με τους Ορλάντο Μάτζικ, σε ένδειξη διαμαρτυρίας για την αστυνομική βία εναντίον του Αφροαμερικανού Τζέικομπ Μπλέικ στο Ουισκόνσιν, το ΝΒΑ αναβάλει όλα τα ματς των πλέι οφ. Την απόφαση αυτή ακολουθούν και άλλες ομοσπονδίες όπως το MLB (μπέιζμπολ) και το MLS (ποδόσφαιρο).

2015: Η Νικόλ Κυριακοπούλου κατακτά το χάλκινο μετάλλιο στο επί κοντώ στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα του Πεκίνου με άλμα στα 4.80 μ. πίσω από την Κουβανή Γιαρισλέι Σίλβα (4.90 μ.) και τη Βραζιλιάνα Φαμπιάνα Μούρερ (4.85 μ.).

2012: Ολοκληρώνεται το 1ο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Μπάσκετ 3×3 που διεξάγεται από τις 23 του μήνα στο Ζάππειο. Η Σερβία καταλαμβάνει την πρώτη θέση καταλαμβάνει στους άνδρες, οι ΗΠΑ στις γυναίκες και η Γαλλία στο μεικτό.

2011: Ο Ηλίας Ηλιάδης κατακτά το χρυσό μετάλλιο στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Τζούντο του Παρισιού, επικρατώντας με ιπόν του Ιάπωνα Νταΐκι Νισιγιάμα στον τελικό της κατηγορίας των 90 κιλών.

2007: Ο Αμερικανός Τάισον Γκέι κατακτά το χρυσό μετάλλιο στα 100 μ. στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα της Οσάκα με χρόνο 9.85. Δεύτερος τερματίζει ο Ντέρικ Άντκινς απ’ τις Μπαχάμες με 9.91 (εθνικό και ατομικό ρεκόρ) και τρίτος ο Τζαμαϊκανός, Ασάφα Πάουελ με 9.96.

2004: Στον τελικό του πόλο γυναικών η Εθνική Ελλάδας γνωρίζει την ήττα με 10-9 από την Ιταλία στην παράταση και αρκείται στο ασημένιο μετάλλιο το οποίο συνιστά τη μεγαλύτερη έως τότε επιτυχία της χώρας μας στο άθλημα.

2004: Οι Έλληνες φίλαθλοι που έχουν κατακλύσει το ΟΑΚΑ αποδοκιμάζουν τους δρομείς των 200 μ. πριν από την εκκίνηση των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας, σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τον αποκλεισμό του Κώστα Κεντέρη από τη ΔΟΕ. Το χρυσό μετάλλιο κερδίζει ο Αμερικανός Σον Κρόφορντ (19.79).

2003: Η Μαρία Μούτολα από τη Μοζαμβίκη κερδίζει με χρόνο 1:59.89 το χρυσό μετάλλιο στα 800 μ. του Παγκοσμίου Πρωταθλήματος του Παρισιού, νικώντας στον συναρπαστικό τελικό τη Βρετανίδα Κέλι Χολμς (2:00.18) και τη Ρωσίδα Νατάλια Χρουστσέλεβα (2:00.29).

2003: Ο Πιτ Σάμπρας ανακοινώνει το τέλος της καριέρας του στο τένις.

2001: Ο Νίκος Κακλαμανάκης τερματίζει πρώτος στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Mistral που διεξάγεται στη Βάρκιζα και κατακτά τον τίτλο για τρίτη φορά στην καριέρα του.

1999: Ο Μάικλ Τζόνσον κατακτά το χρυσό μετάλλιο στα 400 μ. του Παγκοσμίου Πρωταθλήματος της Σεβίλλης, καταρρίπτοντας το παγκόσμιο ρεκόρ με 43.18 (43.29 το παλιό του Μπατς Ρέινολντς, από τις 17 Αυγούστου 1988).

1991: Ο Φινλανδός ακοντιστής, Κίμο Κίνουνεν, κάνει την έκπληξη στον τελικό του Παγκοσμίου Πρωταθλήματος του Τόκιο. Με βολή στα 90.82 μ. από την πρώτη προσπάθεια, νικά τον συμπατριώτη του και κάτοχο του παγκοσμίου ρεκόρ (96.96 μ.) Σέπο Ράτι, ο οποίος αρκείται στο ασημένιο μετάλλιο με 88.12 μ.

1989: Η Εθνική Παίδων κατακτά το 10ο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα Μπάσκετ νικώντας τη Γιουγκοσλαβία με 81-79 στην Kουένσα της Ισπανίας. Κορυφαίος παίκτης της Ελλάδας και της διοργάνωσης είναι ο Νίκος Οικονόμου, ενώ πολύτιμη συνεισφορά έχουν και οι Γιάννης Γεωργικόπουλος, Θοδωρής Χατζησμάλης, Βαγγέλης Λογοθέτης, Βάιος Γιώρας, Κώστας Γκαγκαουδάκης, Αργύρης Πιάρας, Θοδωρής Αστεριάδης, Κώστας Πολίτης, Κώστας Χατζόπουλος, Δημήτρης Καλόγηρος και Κώστας Ταμπάκης.

1978: Πεθαίνει σε ηλικία 62 ετών ο Χοσέ Μανουέλ Μορένο, ο επονομαζόμενος «El Charro», ένας από τους κορυφαίους ποδοσφαιριστές της Αργεντινής τη δεκαετία του ’40 και μέλος της θρυλικής επιθετικής πεντάδας της Ρίβερ Πλέιτ που έμεινε γνωστή ως «La Maquina» («Η Μηχανή»).

1977: Η Ανατολικογερμανίδα Ρόζμαρι Άκερμαν γίνεται η πρώτη γυναίκα που υπερβαίνει τα 2 μ. στο άλμα εις ύψος, σε αγώνα στο Δυτικό Βερολίνο.

1976: H FIFA ενημερώνει την ΕΠΟ ότι ο ομογενής μεσοεπιθετικός του Ηρακλή, Βασίλης Χατζηπαναγής, δεν δικαιούται να αγωνιστεί με την Εθνική Ελλάδας μια και είχε συμμετάσχει σε έξι αγώνες της Εθνικής Σοβιετικής Ένωσης, για το προολυμπιακό τουρνουά του Μόντρεαλ. Ο «Βάσια» είχε αγωνιστεί με την Ελλάδα στο φιλικό κόντρα στην Πολωνία (1-0), στις 6 Μαΐου 1976.

1972: Αρχίζουν στο Μόναχο οι 20οί Ολυμπιακοί Αγώνες με τη συμμετοχή 6.075 αθλητών και 1.059 αθλητριών από 121 χώρες. Σημαιοφόρος της Ελλάδας είναι ο άλτης του επί κοντώ, Χρήστος Παπανικολάου.

1964: Η ΑΕΚ παρατάσσεται στο γήπεδο της Λεωφόρου Αλεξάνδρας για τον τελικό του Κυπέλλου Ελλάδας με τον Ολυμπιακό, παρότι η ΕΠΟ έχει ανακοινώσει μερικές ώρες νωρίτερα τη ματαίωσή του, μια και οι «ερυθρόλευκοι» είχαν δηλώσει ότι δεν θα κατέβουν λόγω της απουσίας πολλών στρατευμένων παικτών τους. Η ΑΕΚ θα δηλωθεί στο Κύπελλο Κυπελλούχων και αργότερα θα ανακηρυχθεί νικήτρια της διοργάνωσης.

1960: Ο Δανός ποδηλάτης, Κνουτ Γένσεν, πεθαίνει στο νοσοκομείο όπου είχε μεταφερθεί έπειτα από τη λιποθυμία κατά τη διάρκεια του ομαδικού αγώνα 100 χλμ. στους Ολυμπιακούς Αγώνες της Ρώμης. Τα αίτια του θανάτου του αποδίδονται σε χρήση φαρμάκων.

1954: Η Σοβιετική Γκαλίνα Ζίμπινα κερδίζει το χρυσό μετάλλιο στη σφαιροβολία στο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα της Βέρνης, δύο χρόνια μετά το χρυσό ολυμπιακό μετάλλιο που είχε κατακτήσει στο Ελσίνκι.

1950: Ο Εμίλ Ζάτοπεκ κάνει το νταμπλ στις μεγάλες αποστάσεις στο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα των Βρυξελλών. Μετά το χρυσό μετάλλιο στα 10.000 μ. ανεβαίνει στο ψηλότερο σκαλί του βάθρου και των 5.000 μ., αφήνοντας δεύτερο τον Γάλλο, Αλέν Μιμούν και τρίτο τον Βέλγο, Γκαστόν Ρέιφ (ο οποίος τον είχε νικήσει στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1948 στο Λονδίνο).

1920: Ο Ιταλός Νέντο Νάντι κερδίζει το χρυσό στη σπάθη στους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αμβέρσας τόσο στο ατομικό όσο και στο ομαδικό (όπου μετέχει και ο αδελφός του, Άλντο Νάντι). Ολοκληρώνει έτσι την παρουσία του με πέντε χρυσά, τα περισσότερα από κάθε άλλον αθλητή ξιφασκίας σε μία διοργάνωση, αφού είχαν προηγηθεί εκείνα στο ατομικό και το ομαδικό του ξίφους ασκήσεως και στο ομαδικό του ξίφους μονομαχίας.

1903: Ο Άγγλος Λόρενς Ντόχερτι γίνεται ο πρώτος μη Αμερικανός νικητής του πρωταθλήματος τένις των ΗΠΑ (το μετέπειτα US Open), όταν νικά στον τελικό τον Γουίλιαμ Λάρνεντ με 3-0 σετ (6-0, 6-3, 10-8).

1900: Η Ολλανδία κερδίζει το χρυσό μετάλλιο στη δίκωπο με πηδαλιούχο στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Παρισιού, αφήνοντας πίσω το πλήρωμα της Γαλλίας για δύο δέκατα του δευτερολέπτου. Οι νικητές Φρανσουά Μπραντ και Ρούλοφ Κλάιν χρησιμοποιούν ως πηδαλιούχο ένα αγόρι από τη Γαλλία για να μειώσουν το βάρος του σκάφους τους. Το όνομα και η ακριβής ηλικία του νεαρού πηδαλιούχου δεν έχουν γίνει ακόμα γνωστά ώστε να διαπιστωθεί αν πρόκειται για τον νεότερο χρυσό ολυμπιονίκη στην ιστορία.

Ακολουθείστε τo SPORTDAY.GR στο Google News