Σαν Σήμερα - Φριτς Σίλγκεν: Ο άσημος αθλητής που οι Ναζί παρουσίασαν ως πρότυπο της «άριας φυλής»

Τα τελευταία χρόνια έχει αρχίσει να γίνεται ευρύτερα γνωστό ότι η ολυμπιακή λαμπαδηδρομία δεν ήταν ανέκαθεν προοίμιο της κορυφαίας αθλητικής διοργάνωσης.

Δεν είναι ένα τελετουργικό το οποίο εφαρμοζόταν στους Ολυμπιακούς Αγώνες της αρχαιότητας ούτε αποτέλεσε κομμάτι της αναβίωσής τους στη σύγχρονη εποχή, το 1896 στην Αθήνα. Μόλις το 1928 στο Άμστερνταμ άναψε για πρώτη φορά η ολυμπιακή φλόγα σε έναν πύργο του κεντρικού σταδίου και η παράδοση συνεχίστηκε το 1932 στο Λος Άντζελες. Λαμπαδηδρομία, όμως, με αφετηρία την Αρχαία Ολυμπία και τερματισμό τη διοργανώτρια πόλη πραγματοποιήθηκε για πρώτη φορά το 1936, στο πλαίσιο της διοργάνωσης του Βερολίνου. Και εντασσόταν στο πλαίσιο της προπαγάνδας που επιχειρούσε το ναζιστικό καθεστώς του Γ’ Ράιχ.

Προφανώς και το έθιμο είχε προέλευση στην αρχαιότητα. Λαμπαδηδρομίες διεξάγονταν συχνά στην Αρχαία Ελλάδα και ιδιαίτερα στην Αθήνα, εντάσσονταν όμως στο πλαίσιο της απόδοσης τιμών στους θεούς και όχι ως κομμάτι της διοργάνωσης των Ολυμπιακών Αγώνων. Τη σύνδεση με τον κορυφαίο αθλητικό θεσμό επινόησαν οι Γερμανοί, υλοποιώντας την ιδέα που είχε εκφράσει από το 1931 ο πρόεδρος της ολυμπιακής τους επιτροπής, Καρλ Ντιμ. Και κίνητρό τους ήταν να οικειοποιηθεί το ναζιστικό καθεστώς τα ιδεώδη του αρχαιοελληνικού πνεύματος.

Με παρόμοια λογική, αλλά και με ιδιαίτερη έμφαση στην εικόνα που ήθελαν να εκπέμψουν, επέλεξαν και τον άνθρωπο που θα είχε την τιμή να μεταφέρει τελευταίος τη φλόγα και να ανάψει τον βωμό. Η εμφάνισή του έπρεπε να ταιριάζει στην αισθητική του ιδεώδους αθλητή που προωθούσε το καθεστώς: ένα νεανικό, αρμονικό και δυναμικό σώμα, που θα μπορούσε να προσωποποιήσει πάνω στον αγωνιστικό χώρο το πρότυπο που προπαγάνδιζαν οι Ναζί.

Κάπως έτσι κατέληξαν στον Φριτς Σίλγκεν. Ο άνθρωπος αυτός, ο οποίος έφυγε από τη ζωή στις 12 Σεπτεμβρίου 2005 σε ηλικία 99 ετών, δεν ήταν κάποιος σπουδαίος αθλητής ούτε πήρε μέρος στους συγκεκριμένους Ολυμπιακούς Αγώνες. Έμεινε, όμως, στην αθλητική ιστορία μόνο και μόνο για τη συμμετοχή του στην κορύφωση εκείνης της Τελετής Έναρξης, την οποία έχει αποτυπώσει με μεγαλοπρεπή τρόπο στην αμφιλεγόμενη ταινία «Olympia» η Λένι Ρίφενσταλ, η αγαπημένη κινηματογραφίστρια του Αδόλφου Χίτλερ.

Έχει ενδιαφέρον, λοιπόν, να αναζητήσουμε ποιος ήταν στην πραγματικότητα ο Σίλγκεν, ο τελευταίος δρομέας που μετέφερε τη φλόγα στην πρώτη ολυμπιακή λαμπαδηδρομία της ιστορίας και παρουσιάστηκε – προφανώς χωρίς να το επιδιώξει – ως προσωποποίηση του «Άριου αθλητή»; Και ποια ήταν η πραγματική του σχέση με το καθεστώς του Γ’ Ράιχ;

Τον ενέκρινε επιτροπή αισθητικής

Το γεγονός ότι ο Σίλγκεν δεν πήρε ποτέ μέρος σε Ολυμπιακούς Αγώνες, δεν σημαίνει ότι ήταν κάποιος τυχαίος αθλητής. Ήταν αξιόλογος δρομέας των 1.500 μ. με τα χρώματα της Ντάρμσταντ και μάλιστα το 1929, το 1931 και το 1933 είχε καταλάβει την τρίτη θέση στο συγκεκριμένο αγώνισμα στο πρωτάθλημα Γερμανίας – και όχι την πρώτη, όπως λανθασμένα ανέφερε το σημείωμα της World Athletics την εποχή του θανάτου του.

Η σημαντικότερη διεθνής νίκη του ήταν αυτή που πέτυχε στις 18 Σεπτεμβρίου 1932 στους γαλλογερμανικούς αγώνες, όταν άφησε πίσω του τον Γάλλο Σέρα Μαρτέν και τον συμπατριώτη του, πρώην κάτοχο του παγκοσμίου ρεκόρ, Ότο Πέλτσερ. Το 1930, επίσης, ήταν τρίτος στα 5.000 μ. στο Παγκόσμιο Φοιτητικό Πρωτάθλημα, ενώ το 1928 είχε κερδίσει το ασημένιο μετάλλιο στην Πανεπιστημιάδα ως μέλος της ομάδας σκυταλοδρομίας 4×400 μ. και είχε τερματίσει τέταρτος στα 1.500 μ. Δεν συμμετείχε ούτε στο πρώτο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα που διεξήχθη το 1934 στο Τορίνο, μια και κάθε χώρα είχε δικαίωμα να στείλει μέχρι δύο αθλητές κι εκείνος δεν βρέθηκε ούτε στο Top 3 της Γερμανίας εκείνη τη χρονιά.

Οι Ναζί, ωστόσο, δεν ενδιαφέρονταν να παρουσιάσουν ως τελευταίο λαμπαδηδρόμο έναν αθλητή με μεγάλες διεθνείς διακρίσεις. Το μόνο που τους ένοιαζε ήταν η αισθητική εικόνα του, η οποία έπρεπε να συμβολίζει το πρότυπο της γερμανικής νεότητας που προωθούσαν ως καθεστώς. Με αυτήν τη λογική ο πρόεδρος της γερμανικής ομοσπονδίας στίβου (και κατοπινό μέλος της ΔΟΕ), Καρλ Ρίτερ φον Χαλτ πρότεινε τον Σίλγκεν. Ήταν λυγερόκορμος, ξανθός και έτρεχε με μία αρμονία στις κινήσεις που μπορούσε να συναρπάσει τους θεατές.

Πριν καταλήξουν στην επιλογή του, οι Ναζί τον πέρασαν από το «μικροσκόπιο» τριών συμβουλευτικών επιτροπών, μία από τις οποίες είχε ως μοναδικό αντικείμενο την αξιολόγηση των αισθητικών χαρακτηριστικών των υποψηφίων. Λέγεται, μάλιστα, ότι λόγο στην τελική απόφαση είχε και η ίδια η Ρίφενσταλ, η οποία ως δημιουργός της ταινίας που είχε μοναδικό σκοπό να προπαγανδίσει το ναζιστικό καθεστώς στους ξένους, δεν άφηνε να της ξεφύγει ούτε η παραμικρή λεπτομέρεια.

Την 1η Αυγούστου 1936 που πραγματοποιήθηκε η Τελετή, ο Σίλγκεν ήταν σχεδόν 30 ετών (γεννήθηκε στις 8 Σεπτεμβρίου 1936 στο Κρόνμπεργκ) και η περίοδος της αθλητικής ακμής του είχε παρέλθει. Το φιλμ της Ρίφενσταλ, όμως, που τον απεικονίζει να διασχίζει απ’ άκρη σ’ άκρη το Ολυμπιακό Στάδιο του Βερολίνου, την ώρα που οι αθλητές στο γήπεδο τον παρακολουθούν σε στάση προσοχής και 100.000 φίλαθλοι στην κατάμεστη κερκίδα τον επευφημούν, αρκούσε για να του χαρίσει την αθανασία.

Ο Σίλγκεν ήταν ο τελευταίος από τους συνολικά 2.837 λαμπαδηδρόμους που κάλυψαν τη διαδρομή της φλόγας που άρχισε μετά την αφή της στις 20 Ιουλίου 1936 από την Αρχαία Ολυμπία. Ο διπλωματικός υπάλληλος Κωνσταντίνος Κονδύλης παρέλαβε πρώτος τον πυρσό που είχε ανάψει με τις ακτίνες του ήλιου η πρωθιέρεια Κούλα Πράτσικα και ακολούθησαν τα ενδιάμεσα περάσματα από τη Βουλγαρία, τη Γιουγκοσλαβία, την Ουγγαρία, την Αυστρία και την Τσεχοσλοβακία, μέχρι την είσοδό της φλόγας στη Γερμανία.

Το έθιμο της λαμπαδηδρομίας διατηρήθηκε στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1948 στο Λονδίνο, τους πρώτους που διεξήχθησαν μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, έχοντας πια αποφορτιστεί από τα κίνητρα με τα οποία το είχαν επινοήσει οι Ναζί. Με τα χρόνια, μάλιστα, το ταξίδι της ολυμπιακής φλόγας σε όλα τα μήκη και πλάτη της Γης στέλνει το ακριβώς αντίθετο μήνυμα, δηλαδή την ειρήνη και τη συναδέλφωση των λαών.

Ήταν μηχανικός της Telefunken

Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν ο Σίλγκεν είχε τελικά σχέση με το ναζιστικό καθεστώς, πέρα από το ότι δέχθηκε να χρησιμοποιηθεί ως «εργαλείο» του για να συμβολίσει το πρότυπο του «Άριου αθλητή»; Μπορούμε να απαντήσουμε «όχι» με αρκετή ασφάλεια. Από προσεκτική μελέτη των πηγών, προκύπτει ότι ο Γερμανός δρομέας δεν έγινε ποτέ μέλος του ναζιστικού κόμματος.

Από την εποχή που ήταν ακόμα ενεργός αθλητής ασκούσε το επάγγελμα του μηχανικού εργαστηρίου στην εταιρία Telefunken. Ανέπτυξε δραστηριότητες που σχετίζονταν με την τεχνολογία των τηλεπικοινωνιών και κατά τη διάρκεια της καριέρας του εξέλιξε και κατοχύρωσε 35 διαφορετικές πατέντες. Μάλιστα, οργάνωσε και αθλητική ομάδα με μέλη εργαζόμενους της εταιρείας και ανέλαβε την προπόνησή τους.

Κατά τη διάρκεια του πολέμου υπηρέτησε στη Wermacht ως αξιωματικός (αντισυνταγματάρχης) υποστηρικτικής στρατιωτικής μονάδας και έφυγε από το Βερολίνο τον Απρίλιο του 1945, λίγο πριν την κατάληψη της γερμανικής πρωτεύουσας από τους Σοβιετικούς. Μετά την αποναζιστικοποίηση της πατρίδας του επέστρεψε στην εργασία του ως μηχανικός της Telefunken και παρέμεινε κοντά και στον αθλητισμό, ως προπονητής στίβου και σύμβουλος στη γερμανική ολυμπιακή επιτροπή.

Το 1972 είχε ενεργό συμμετοχή στην προετοιμασία των Ολυμπιακών Αγώνων του Μονάχου. Μάλιστα, όταν η ολυμπιακή φλόγα έφτασε στη Γερμανία ο πρόεδρος της οργανωτικής επιτροπής, Βίλι Ντάουμε, του ζήτησε να ακολουθήσει συμβολικά τη διαδρομή της μέσα από ένα αυτοκίνητο. Ακόμα μεγαλύτερο συμβολισμό είχε αυτό που έκανε το 1996, όταν σε ηλικία 89 ετών άναψε ξανά τον βωμό του Ολυμπιακού Σταδίου του Βερολίνου, στο πλαίσιο των εορτασμών για τη συμπλήρωση 100 χρόνων από την αναβίωση του θεσμού.

Πηγές: worldathletics.org («The final runner of the first ever Olympic Torch relay dies»), ladm.duv.de («Deutsche Meister in der Leichtathletik»), arxaiaolympia.gov.gr («Αφή Ολυμπιακής Φλόγας και Λαμπαδηδρομία»), Journal of Olympic History 13 (November 2005, page 70), en.wikipedia.org («Fritz Schilgen»).

Άλλα γεγονότα στην Ελλάδα και τον κόσμο στις 12 Σεπτεμβρίου

2025: Πεθαίνει σε ηλικία μόλις 53 ο Αντρέι Τσεμέρκιν, ο Ρώσος χρυσός ολυμπιονίκης της κατηγορίας των +108 κ. της άρσης βαρών το 1996 στην Ατλάντα.

2021: Πεθαίνει στα 87 του ο Γιάννης Μαντζουράνης, γνωστός και ως «Εθνικάρας». Ήταν πολύ αγαπητός στον κόσμο ανεξαρτήτως συλλογικής προτίμησης για το πάθος του για τον Εθνικό Πειραιώς, την Εθνική Ελλάδας και γενικότερα το ποδόσφαιρο.

2020: Στον τελικό του Κυπέλλου Ελλάδας που διεξάγεται στο Πανθεσσαλικό Στάδιο, ύστερα από πολλές αναβολές λόγω κορωνοϊού και ακαταλληλότητας των διαθέσιμων γηπέδων, ο Ολυμπιακός νικά 1-0 την ΑΕΚ με γκολ του Ραντζέλοβιτς στο 10′. Κάνει έτσι το νταμπλ, αφού λίγες εβδομάδες νωρίτερα είχε κατακτήσει και το πρωτάθλημα.

2016: Ο Παναγιώτης Τριανταφύλλου κατακτά το ασημένιο μετάλλιο στην σπάθη Β’ κατηγορίας στους Παραολυμπιακούς Αγώνες του Ρίο ντε Τζανέιρο. Στον τελικό από τον Ουκρανό, Άντον Ντάτσκο, με 15-7. Στο μπότσια, η ομάδα BC3 με τους Γρηγόρη Πολυχρονίδη, Νίκο Πανανό και Άννα Ντέντα, κατακτά το χάλκινο μετάλλιο νικώντας στον μικρό τελικό τη Σιγκαπούρη με 8-1, ενώ στο τρίτο σκαλί του βάθρου ανεβαίνει και η Δήμητρα Κοροκίδα στη σφαιροβολία της κατηγορίας F53 με βολή στα 4.28 μ.

2015: Η Φλάβια Πενέτα γίνεται η πρώτη Ιταλίδα τενίστρια που κερδίζει το US Open, νικώντας στον τελικό τη συμπατριώτισσά της Ρομπέρτα Βίντσι με 2-0 σετ (7-6, 6-2).

2011: Ο Νόβακ Τζόκοβιτς κερδίζει για πρώτη φορά το US Open. Στον τελικό επικρατεί του Ράφαελ Ναδάλ με 3-1 σετ (6-2, 6-4, 6-7, 6-1).

2011: Ο 26χρονος Αλεξάντερ Γκαλίμοφ υποκύπτει στα εγκαύματα που είχε υποστεί πέντε ημέρες νωρίτερα, κατά τη συντριβή του επιβατικού αεροσκάφος Yakovlev Yak-42, που μετέφερε την ομάδα χόκεϊ επί πάγου της Λοκομοτίβ Γιάροσλαφ. Ήταν ο μοναδικός παίκτης της ομάδας που είχε επιζήσει από την αρχική πρόσκρουση.

2008: H Ελλάδα πανηγυρίζει τρία μετάλλια στους Παραολυμπιακούς Αγώνες του Πεκίνου. Ο Χαράλαμπος Ταϊγανίδης κατακτά το αργυρό μετάλλιο στα 200 μέτρα μικτή S13 στην κολύμβηση με χρόνο 2:16.95. Η Αλεξάνδρα Δημόγλου το αργυρό στα 400μ Τ13 με 56:09 και η Ανθή Καραγιάννη επίσης το αργυρό στο άλμα σε μήκος F13 με 5.63 μ.

1999: O Αντρέ Άγκασι κατακτά τον πέμπτο γκραν σλαμ τίτλο της καριέρας του και δεύτερο στο US Open, όταν νικά στον τελικό τον Τοντ Μάρτιν με 3-2 σετ (6-4, 6-7, 6-7, 6-3, 6-2).

1998: Η Λίντσεϊ Ντέιβενπορτ κερδίζει το US Open, τον πρώτο γκραν σλαμ τίτλο της καριέρας της, νικώντας με 2-0 σετ τη Μαρτίνα Χίνγκις (6-3, 7-5).

1995: Οι Χάρλεμ Γκλομπτρότερς γνωρίζουν την ήττα με 91-85 από μια ομάδα της οποίας ηγείται ο Καρίμ Αμπντούλ Τζαμπάρ (34 πόντοι) στην Βιέννη. Έτσι, μπαίνει τέλος σε ένα σερί 8.829 νικών των Αφροαμερικανών σόουμεν, που είχε αρχίσει στις 15 Ιανουαρίου 1971.

1993: Ο Πιτ Σάμπρας κατακτά το US Open για δεύτερη φορά, νικώντας στον τελικό τον Σεντρίκ Πιολίν με 3-0 σετ (6-4, 6-4, 6-3).

1992: Η Μόνικα Σέλες κερδίζει για δεύτερη σερί χρονιά το US Open νικώντας στον τελικό την Αράντσα Σάντσεθ-Βικάριο με 2-0 σετ (6-3, 6-3).

1982: Με χρόνο 2 ώρες 36:04 η Πορτογαλίδα Ρόζα Μότα κερδίζει τον Μαραθώνιο στο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα της Αθήνας, την πρώτη διοργάνωση στην οποία το απόλυτο αγώνισμα αντοχής περιλαμβάνεται στο πρόγραμμα των γυναικών. O Ολλανδός Γκέραρντ Νάιμπουρ αναδεικνύεται νικητής στον αγώνα των ανδρών (2 ώρες 16:15).

1979: Η Εθνική Ελλάδας νικά με 1-0 τη Σοβιετική Ένωση στο γήπεδο του Παναθηναϊκού με γκολ του Τάκη Νικολούδη και ουσιαστικά εξασφαλίζει την πρόκριση στα τελικά του Κυπέλλου Εθνών του 1980, στην Ιταλία.

1979: Ο Ιταλός Πιέτρο Μενέα καταρρίπτει το παγκόσμιο ρεκόρ στα 200 μέτρα, όταν τρέχει την απόσταση σε 19.72, στον τελικό της Πανεπιστημιάδας στην Πόλη του Μεξικού. Η επίδοση θα καταρριφθεί στις 23 Ιουνίου 1996 από τον Αμερικανό, Μάικλ Τζόνσον (19.66), όμως παραμένει ακόμα το ευρωπαϊκό ρεκόρ στο αγώνισμα.

1976: Ο 17χρονος Παναγιώτης Γιαννάκης κάνει ντεμπούτο με την Εθνική Ανδρών στη νίκη επί της Τσεχοσλοβακίας με 82-71 στη Θεσσαλονίκη. Μέχρι το 1996 θα συμπληρώσει 351 συμμετοχές και παραμένει ο ρέκορντμαν του αντιπροσωπευτικού μας συγκροτήματος.

1976: Ο Τζίμι Κόνορς κερδίζει το πρώτο του από τα πέντε US Open της καριέρας του, νικώντας στον τελικό τον Μπιορν Μποργκ με 3-1 σετ (6-4, 3-6, 7-6, 6-4).

1966: Η Βραζιλιάνα Μαρία Μπουένο κερδίζει τον έβδομο και τελευταίο γκραν σλαμ τίτλο της καριέρας της, το US Championship, νικώντας με 2-0 σετ τη Νάνσι Ρίτσι (6-3, 6-1).

1964: Ο Ραλφ Μπόστον βελτιώνει κατά τρία εκατοστά το δικό του παγκόσμιο ρεκόρ στο μήκος σε αγώνα στο Λος Άντζελες (8.34 μ.).

1962: Αρχίζει στο Βελιγράδι το 7ο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα Στίβου, το πρώτο που φιλοξενεί χώρα των Βαλκανίων. Ο Σοβιετικός Πιοτρ Μπολοτνίκοφ κερδίζει το χρυσό μετάλλιο στα 10.000 μ. με 28:54.0 και η συμπατριώτισσα του Ταμάρα Πρες επικρατεί στη σφαιροβολία με 18.55 μ.

1962: Η Βαλένθια κατακτά το πρώτο Κύπελλο Εκθέσεων αποσπώντας 1-1 από την Μπαρτσελόνα στον δεύτερο τελικό στη Βαρκελώνη. Είχε νικήσει 6-2 στον πρώτο με χατ τρικ του Βιθέντε Γκιλιότ, ο οποίος είναι ο σκόρερ της και στη Βαρκελώνη.

1957: Η ΕΠΟ χαρίζει στον Εθνικό Πειραιώς το υπόλοιπο της ποινής ετήσιου αποκλεισμού από κάθε διοργάνωση που του είχε επιβάλει τον Μάιο, με την κατηγορία της «προώθησης επαγγελματικών προτύπων».

1949: Η Εθνική πόλο ηττάται με 3-2 από την Ιταλία στην οποία αγωνίζεται ο Κάρλο Πεντερσόλι, ο πρωταθλητής κολύμβησης ο οποίος αργότερα θα κάνει σπουδαία καριέρα ως ηθοποιός με το ψευδώνυμο Μπαντ Σπένσερ. Τα γκολ της ελληνικής ομάδας πετυχαίνει ο Παπαδόπουλος, ενώ αγωνίζονται και οι Μοναστηριώτης, Παπαστεφάνου, Αλεξίου και ο Ανδρέας Γαρύφαλλος.

1925: Η εθνική ομάδα τένις των ΗΠΑ κατακτά το Davis Cup για έκτη συνεχόμενη χρονιά, νικώντας την αντίστοιχη της Γαλλίας σε πέντε αγώνες.

1922: Ο Φινλανδός Πάαβο Νούρμι σημειώνει παγκόσμιο ρεκόρ στα 5.000 μ. με 14:35.4 στη Στοκχόλμη. Το παλιό κατείχε ο συμπατριώτης του, Χάνες Κολεμάινεν από το 1912 (14:36.6).

1920: Ολοκληρώνονται οι 7οι Ολυμπιακοί Αγώνες στην Αμβέρσα. Τα τελευταία αγωνίσματα που διεξάγονται είναι το ατομικό και το ομαδικό της υπερπήδησης εμποδίων στην ιππασία, με νικητές τον Ιταλό Τομάζο Λέκιο ντι Ασάμπα και τη Σουηδία.

1885: Η Άρμπροουθ συντρίβει με 36-0 την Ντον Άκορντ, στο πλαίσιο του Κυπέλλου Σκωτίας. Έως και σήμερα, πρόκειται για το ρεκόρ ευρύτερης νίκης σε επίσημο ποδοσφαιρικό αγώνα που δεν έχει αποδειχθεί χειραγωγημένος. Πρώτος σκόρερ της αναμέτρησης είναι ο 18χρονος Τζον Πέτρι, με 13 τέρματα. Κατά σύμπτωση, την ίδια ημέρα σημειώνεται και η δεύτερη ευρύτερη νίκη: η Νταντί Χαρπ συντρίβει τους Αμπερντίν Ρόβερς με 35-0!

1869: Πεθαίνει σε ηλικία 90 ετών ο Βρετανός εφευρέτης και πρώην σκακιστής Πίτερ Μαρκ Ροζέ. Ανάμεσα στις πολλές εφευρέσεις του ήταν και η σκακιέρα τσέπης.

Ακολουθείστε τo SPORTDAY.GR στο Google News