Σαν Σήμερα - Τζέιμς Μπρένταν Κόνολι: Ο πρώτος ολυμπιονίκης της σύγχρονης εποχής

Οι 80.000 θεατές που κατέκλυσαν το ανακαινισμένο Παναθηναϊκό Στάδιο στις 6 Απριλίου 1896 (με το νέο ημερολόγιο) δεν συνειδητοποίησαν ότι έγιναν μάρτυρες μιας ιστορικής στιγμής, όταν είδαν τον Τζέιμς Μπρένταν Κόνολι να κερδίζει το άλμα τριπλούν.

Ο Αμερικανός αθλητής, μέλος του συλλόγου Σάφολκ της Βοστώνης, έγινε εκείνο το απόγευμα ο πρώτος άνθρωπος που στέφθηκε ολυμπιονίκης ύστερα από 1.500 και πλέον χρόνια! Ο Αρμένιος πρίγκιπας Βαρασδάτης, νικητής στην πυγμαχία το 385 μ.Χ., ήταν ο τελευταίος καταγεγραμμένος ολυμπιονίκης στους αγώνες της αρχαιότητας, λίγο πριν την οριστική κατάργηση τους από τον αυτοκράτορα Θεοδόσιο το 392 μ.Χ.

Ούτε ο ίδιος ο Κόνολι πρέπει να κατάλαβε, πάντως, την ιστορικότητα του επιτεύγματός του. Οι πρώτοι Ολυμπιακοί Αγώνες της σύγχρονης εποχής που άρχισαν εκείνο το απόγευμα στην Αθήνα αποτέλεσαν τη δικαίωση του οράματος του Γάλλου βαρόνου Πιερ ντε Κουμπερτέν, που είχε παλέψει επί χρόνια για την αναβίωσή τους. Κανείς όμως δεν γνώριζε τότε αν θα καθιερώνονταν ως θεσμός και, πολύ περισσότερο, τη μετέπειτα γιγάντωσή τους που τους έχει καταστήσει το σημαντικότερο αθλητικό γεγονός στην Υφήλιο κάθε τετραετία.

Ο ίδιος ο αθλητισμός, άλλωστε, βρισκόταν στα σπάργανα το 1896, ενώ και οι κανονισμοί των αγωνισμάτων ήταν ασαφείς. Στο τριπλούν, για παράδειγμα, ο Κόνολι είχε μάθει να εκτελεί τις προσπάθειές του με πάτημα, διασκελισμό και άλμα (η τεχνική που ακολουθείται ουσιαστικά και σήμερα). Όταν έφτασε στην Αθήνα, όμως, κατάλαβε ότι οι περισσότεροι αθλητές έκαναν ουσιαστικά δύο πατήματα με το ίδιο πόδι και κατόπιν το μεγάλο άλμα.

Έστω και μ’ αυτήν την ανορθόδοξη τεχνική που ακολούθησε, ο Αμερικανός άλτης κέρδισε εύκολα την πρώτη θέση με 13.71 μ., αφήνοντας με μεγάλη διαφορά δεύτερο τον Γάλλο (ελληνικής καταγωγής) Αλεξάντρ Τιφερί (12.70 μ.) και τρίτο τον Ιωάννη Περσάκη (12.52 μ.). Ο τελευταίος λογίζεται ως ο πρώτος Έλληνας που κέρδισε μετάλλιο στους σύγχρονους Ολυμπιακούς Αγώνες, αν και τότε οι διοργανωτές απένειμαν μόνο το ασημένιο στον νικητή και το χάλκινο στον δεύτερο, μαζί με ένα κλαδί ελιάς και άλλα αναμνηστικά έπαθλα.

Σύμφωνα με τον θρύλο, όταν ο Κόνολι έκανε την τελευταία του προσπάθεια το κοινό που αναγνώρισε την ανωτερότητά του, άρχισε να τον επευφημεί φωνάζοντας «νίκη, νίκη». Στο λιτό ρεπορτάζ της εφημερίδας «Σκριπ» της 26ης Μαρτίου 1896 (στην Ελλάδα βρισκόταν ακόμα σε χρήση το παλιό ημερολόγιο) διαβάζουμε ότι ο Κόνολι επικράτησε «εν μέσω ακράτητων χειροκροτημάτων και των εύγε του πλήθους».

Πιο κάτω η εφημερίδα σημειώνει ότι ο πρώτος σύγχρονος ολυμπιονίκης είχε προσπαθήσει να βάλει σημάδια στη φορά του, αλλά ο πρίγκιπας Γεώργιος, που ήταν ο πρόεδρος της οργανωτικής επιτροπής των αγώνων, δεν του το επέτρεψε. Το απόσπασμα είναι γλαφυρό και το παραθέτουμε αυτούσιο, με τη γλώσσα και την ορθογραφία της εποχής (χωρίς το πολυτονικό):

«Ο κ. Κοννολύ είνε υψηλός, λιγνός, νευρώδης νέος, ξανθός, αμύστακος με ερυθράν φυσιογνωμίαν, περιεργότατη αμερικανική τέλος φυσιογνωμία. Επήδα δεικνύων πολλάς ιδιοτροπίας. Προς στιγμήν έθεσεν επί της αφετηρίας του άλματος την κόκκινην φανέλλαν του και την ρεπούμπλικάν του ολίγα βήματα ανωτέρω, διά να διακρίνη καλλίτερον κατά τον καιρόν του άλματος. Αλλ’ επειδή τούτο δεν είχεν επιτραπή εις κανέναν ο πρίγκηψ Γεώργιος ως διαιτητής του το ηπαγόρευσεν».

Το Χάρβαρντ του έβαλε εμπόδια

Λίγες ώρες μετά τον τελικό του τριπλούν διεξήχθη κι αυτός της σφαιροβολίας στον οποίο νικητής αναδείχθηκε ένας άλλος Αμερικανός, ο Ρόμπερτ Γκάρετ από το Πρίνστον. Ο Κόνολι, όμως, είχε κερδίσει την τιμή να μνημονεύεται ως ο πρώτος χρονικά ολυμπιονίκης της σύγχρονης εποχής και μάλιστα δεν αρκέστηκε στην πρωτιά στο τριπλούν.

Στις 7 Απριλίου 1896 κατετάγη τρίτος στο μήκος με 6.11 μ., πίσω από τον νικητή, τον συμπατριώτη του Έλερι Κλαρκ (6.35 μ.) και τον Γκάρετ (6.18 μ.). Και τρεις μέρες αργότερα μοιράστηκε τη δεύτερη θέση με τον Γκάρετ στο ύψος, αγώνισμα το οποίο κέρδισε κι αυτό με χαρακτηριστική άνεση ο Κλαρκ (πήδησε 1.81 μ. έναντι 1.65 μ. των δύο συναθλητών του).

Για να φτάσει να γράψει το όνομά του στην Ιστορία, πάντως, ο Κόνολι είχε περάσει από σαράντα κύματα. Αρχικά συνάντησε την άρνηση του πρύτανη του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ, όπου φοιτούσε στον τομέα των Κλασικών Σπουδών, να του χορηγήσει άδεια μετάβασης στην ελληνική πρωτεύουσα. Ο ολυμπιονίκης ισχυρίστηκε ότι είχε λάβει ως απάντηση μια σύσταση να παραιτηθεί και να κάνει αργότερα αίτηση επανεγγραφής, την οποία αρνήθηκε. Σύμφωνα με τον θρύλο εμφανίστηκε στον πρύτανη και του είπε:

«Δεν παραιτούμαι και δεν υποβάλλω αίτηση επανεγγραφής. Διευθετώ τις εκκρεμότητές μου με το Χάρβαρντ αυτήν τη στιγμή. Καλή σας μέρα».

Θεωρείται αμφίβολο ότι συνέβη πράγματι το παραπάνω περιστατικό. Από τα αρχεία του φημισμένου πανεπιστημίου, πάντως, επιβεβαιώνεται ότι η απόρριψη του αιτήματος του Κόνολι για χορήγηση άδειας, όπως κι ότι στις 19 Μαρτίου 1896 εγκρίθηκε η τιμητική του αποχώρηση – δηλαδή χωρίς παρατράγουδα και κατηγορίες είτε από τη μία είτε από την άλλη πλευρά.

Έφτασε με περιπετειώδη τρόπο στην Αθήνα

Ο Κόνολι ήταν ήδη 27 ετών το 1896 (ήταν γεννημένος στις 28 Οκτωβρίου 1868 στη Βοστώνη από γονείς ιρλανδικής καταγωγής) και παράλληλα με τις σπουδές του, είχε εργαστεί ως γραμματέας σε μία ασφαλιστική εταιρία. Την κλίση του στον αθλητισμό την είχε δείξει από πολύ μικρός, μια και το 1891 είχε συμβάλει στην ίδρυση ενός συλλόγου αμερικάνικου ποδοσφαίρου στη Σαβάνα και αργότερα ασχολήθηκε με την προώθηση της ποδηλασίας.

Τα έξοδα του κοπιαστικού ταξιδιού στην Αθήνα τα κάλυψε ο ίδιος. Στις 25 Μαρτίου 1896 επιβιβάστηκε στο γερμανικό πλοίο της γραμμής, το «Φούλντα», μαζί με τα περισσότερα μέλη της αμερικανικής αποστολής, με τελικό προορισμό τη Νάπολι. Από κει ταξίδεψαν με τρένο για το Μπρίντιζι, απ’ όπου επιβιβάστηκαν στο πλοίο για τον Πειραιά. Έφτασαν στον τελικό προορισμό τους στις 4 Απριλίου 1896, μόλις δύο ημέρες πριν την έναρξη των αγώνων.

Στη Νάπολι ο Κόνολι βίωσε μια περιπέτεια, αφού ένας άγνωστος του έκλεψε το πορτοφόλι στο οποίο εκτός από χρήματα είχε φυλαγμένο και το εισιτήριο του πλοίου για τον Πειραιά. Καταδίωξε όμως τον κλέφτη και τον έπιασε και μάλιστα δεν θέλησε να καταθέσει εναντίον του στην αστυνομία (παρά την περί του αντιθέτου σύσταση του επικεφαλής της αμερικάνικης ομάδας), ώστε να μην καθυστερήσει και χάσει το τρένο για το Μπρίντιζι. Αργότερα περιέγραφε με χιούμορ το περιστατικό λέγοντας ότι αποτέλεσε μία καλή προπόνηση για τους αγώνες που θα έδινε στην Αθήνα.

Στη διάρκεια του ταξιδιού ο Κόνολι και οι υπόλοιποι Αμερικανοί αθλητές έκαναν προπονήσεις σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο στο κατάστρωμα του «Φούλντα». Η ολοήμερη στάση στο Γιβραλτάρ λίγο πριν την άφιξη στη Νάπολι, τους επέτρεψε να προπονηθούν κάτω από καλύτερες συνθήκες λίγες ημέρες πριν την έναρξη της διοργάνωσης. Οι συνθήκες στον αθλητισμό ήταν τόσο πρωτόγονες, που ακόμα κι αυτή η πλημμελής προετοιμασία θεωρήθηκε αρκετή.

Συγγραφέας θαλασσινών περιπετειών

Ο Κόνολι συνέχισε την καριέρα του ως ερασιτέχνης αθλητής και μετά τις επιτυχίες της Αθήνας. Το 1900, μάλιστα, πήρε μέρος και στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Παρισιού, όπου κατετάγη δεύτερος στο τριπλούν με 13.97 μ., πίσω από τον συμπατριώτη του Μάιερ Πρίνστιν.

Ήταν παρών και στη διοργάνωση του 1904 στο Σεντ Λούις, αυτήν τη φορά όμως με την ιδιότητα του δημοσιογράφου. Την αθλητική του στολή τη φόρεσε ξανά το 1906, όταν επέστρεψε στην Αθήνα για τους Μεσοολυμπιακούς Αγώνες όπου πήρε μέρος στο μήκος και στο τριπλούν. Δεν διακρίθηκε ιδιαίτερα, όμως, μια και ήταν πλέον 38 ετών.

Αργότερα ο Κόνολι έγινε αρκετά γνωστός στην πατρίδα του ως συγγραφέας θαλασσινών περιπετειών, πηγή έμπνευσης για τις οποίες αποτέλεσε ο πατέρας του, που εργαζόταν ως ψαράς. Είχε δώσει ήδη επιτυχημένα δείγματα γραφής με τις «Επιστολές από το Μέτωπο» («Letters from the Front»), τις εντυπώσεις του, δηλαδή, από τον πόλεμο των ΗΠΑ με την Ισπανία στην Κούβα το 1898, στον οποίο είχε λάβει μέρος κι ο ίδιος.

Το 1948 το Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ του απένειμε έναν τιμητικό τίτλο για τις αθλητικές του επιτυχίες και το 1949 του πρόσφερε τον τίτλο του επίτιμου διδάκτορα. Ο Κόνολι, ωστόσο, το αρνήθηκε όντας ακόμα πικραμένος για τη στάση του πρύτανη που τον είχε εξαναγκάσει σε αποχώρηση πριν από τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1896. Έθεσε ακόμη δύο φορές υποψηφιότητα για το Κονγκρέσο, αλλά δεν καταφέρει να εκλεγεί.

Ο πρώτος ολυμπιονίκης της σύγχρονης εποχής πέθανε στις 20 Ιανουαρίου 1957, σε ηλικία 88 ετών. Η τραγική ειρωνεία είναι ότι το όνομά του συνδέθηκε με τη Σφαγή του Μονάχου το 1972, μια και οι Παλαιστίνιοι τρομοκράτες είχαν κρατήσει ομήρους τους Ισραηλινούς αθλητές σε κατάλυμα του Ολυμπιακού Χωριού που βρισκόταν στον δρόμο που είχε ονομαστεί προς τιμήν του (Κόνολι 31).

Στη νότια Βοστώνη έχει ανεγερθεί από το 1987 ένα άγαλμα (έργο του γλύπτη Τόμας Χάξο) που απεικονίζει τον Κόνολι τη στιγμή της προσγείωσής του στο σκάμμα. Παρότι είχαν περάσει πολλά χρόνια από τη νίκη του στην Αθήνα, οι εφημερίδες της εποχής αφιέρωσαν εκτενή άρθρα για να τιμήσουν τη μνήμη του χαρακτηρίζοντας τον «ολυμπιονίκη μέχρι το τέλος».

Πηγές: Μάικλ Λιουέλιν Σμιθ: «Οι Ολυμπιακοί του 1896 στην Αθήνα» (μτφ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου – εκδ. Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 2004), olympics.com (James Brendan CONNOLY»), olympedia.org («James Brendan Connolly»), en.wikipedia.org («James Brendan Connolly», «Athletics at 1896 Summer Olympics»), irishboston.org («On April 6, 1896, South Boston’s James B. Connolly Wins the First Medal in the Modern Olympic Games in Greece»), Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Βουλής (εφημερίδα «Σκριπ» της 26ης Μαρτίου/7ης Απριλίου 1896).

Άλλα γεγονότα στην Ελλάδα και τον κόσμο στις 6 Απριλίου

2025: Πεθαίνει από ανακοπή καρδιάς σε ηλικία μόλις 47 ετών ο παλαίμαχος Κολομβιανός μέσος Χόρχε Μπολάνιο.

2020: Πεθαίνει στα 71 του ο Ράντομιρ Άντιτς, ο Σέρβος προπονητής που είχε οδηγήσει στο νταμπλ την Ατλέτικο Μαδρίτης την περίοδο 1995-96. Παραμένει ο μοναδικός που έχει περάσει απ’ τους πάγκους και των τριών μεγάλων συλλόγων της Ισπανίας (Ατλέτικο, Ρεάλ Μαδρίτης, Μπαρτσελόνα).

2010: Ο Λιονέλ Μέσι πετυχαίνει και τα τέσσερα γκολ της νίκης της Μπαρτσελόνα επί της Άρσεναλ με 4-1 και γίνεται ο πρώτος παίκτης που σημειώνει «καρέ» σε αγώνα της νοκ άουτ φάσης του Champions League.

2004: Η Μονακό νικά τη Ρεάλ Μαδρίτης με 3-1 (45′+1, 66′ Ζιουλί, 48′ Μοριέντες/36′ Ραούλ) και προκρίνεται στα ημιτελικά του Champions League, αφού ανατρέπει το 4-2 με το οποίο είχε ηττηθεί στον πρώτο αγώνα στο «Σαντιάγο Μπερναμπέου».

1997: Ο Ολυμπιακός νικά με 2-0 τον Παναθηναϊκό ως τυπικά φιλοξενούμενος στο ΟΑΚΑ (7′ Γεωργάτος, 48′ Καραπιάλης), διατηρεί τη διαφορά στο +6 από τη δεύτερη ΑΕΚ και ουσιαστικά εξασφαλίζει τον τίτλο έξι αγωνιστικές πριν το τέλος.

1996: Η Ελλάδα γιορτάζει την 100ή επέτειο από την έναρξη των Ολυμπιακών Αγώνων του 1896 με αναπαράσταση αγωνισμάτων στίβου στο Παναθηναϊκό Στάδιο.

1996: Ο 42χρονος Ρόμπερτ Πάρις των Σάρλοτ Χόρνετς φτάνει τις 1.561 συμμετοχές στο ΝΒΑ και καταρρίπτει το ρεκόρ του Καρίμ-Αμπντούλ Τζαμπάρ (1.560). Ο Πάρις, ο οποίος είχε κάνει όνομα με τη φανέλα των Μπόστον Σέλτικς (1980-94) θα τερματίσει την καριέρα του το 1997 με 1.611 συμμετοχές, ως παίκτης των Σικάγο Μπουλς, και θα παραμείνει πρώτος μέχρι τις 21 Μαρτίου 2026 οπότε θα τον περάσει ο Λεμπρόν Τζέιμς.

1989: Η ομάδα μπάσκετ του Άρη καταλαμβάνει την τρίτη θέση στο Final-4 του Κυπέλλου Πρωταθλητριών στο Μόναχο, μια και νικά στον μικρό τελικό την Μπαρτσελόνα με 88-71.

1987: Ο Σούγκαρ Ρέι Λέοναρντ επιστρέφει στην πυγμαχία έπειτα από αδράνεια τριών ετών για να διεκδικήσει τον τίτλο των μεσαίων βαρών από τον Μάρβιν Χάγκλερ. Τον νικά με απόφαση των κριτών και αναδεικνύεται παγκόσμιος πρωταθλητής, ανεβάζοντας το ρεκόρ του ως επαγγελματίας σε 34 νίκες και μόλις μία ήττα.

1986: Πεθαίνει σε ηλικία 84 ετών ο Ιταλοαργεντινός παλαίμαχος ποδοσφαιριστής Ραϊμούντο Όρσι, ένας από τους κορυφαίους στον κόσμο την περίοδο του Μεσοπολέμου.

1977: Η ΑΕΚ ηττάται με 4-1 απ’ τη Γιουβέντους στο «Κομουνάλε» του Τορίνο, στον πρώτο ημιτελικό του Κυπέλλου ΟΥΕΦΑ. Για την Ένωση ισοφαρίζει προσωρινά στο 31′ ο Λάζαρος Παπαδόπουλος.

1969: Ο Παναθηναϊκός νικά με 2-1 την ΑΕΚ στη Νέα Φιλαδέλφεια με τον Βίκτωρα Μητρόπουλο να σημειώνει το νικητήριο γκολ στο 44ο λεπτό.

1965: Πεθαίνει σε ηλικία 78 ετών ο Ιωάννης Κετσέας, αθλητής στίβου του Εθνικού Γ.Σ. στα νιάτα του και αργότερα συνιδρυτής (με τον Γερμανό, Καρλ Ντιμ) της Διεθνούς Ολυμπιακής Ακαδημίας. Είχε διατελέσει ισόβιο μέλος της Επιτροπής Ολυμπιακών Αγώνων από το 1927, πρόεδρος του ΣΕΓΑΣ (1930-1932) και του Ομίλου Αντισφαίρισης Αθηνών από το 1938.

1958: O Άρνολντ Πάλμερ, ένας από τους καλύτερους γκόλφερ όλων των εποχών, κερδίζει το πρώτο του μεγάλο τουρνουά, το USA Masters.

1957: Η Αργεντινή κατακτά και τυπικά το Κόπα Αμέρικα για εντέκατη φορά στην ιστορία της, παρά την ήττα με 2-1 από το γηπεδούχο Περού. Η «Αλμπισελέστε» είχε εξασφαλίσει την πρωτιά από τις 3 Απριλίου, με τη νίκη της με 3-0 επί της Βραζιλίας (το τουρνουά διεξαγόταν με σύστημα πουλ). «Αστέρια» της ομάδας είναι οι βιρτουόζοι Ομάρ Σίβορι και Ορέστε Κορμπάτα και πρώτοι σκόρερ οι Ουμπέρτο Μάσκιο και Αντόνιο Αντζελίλο, με εννιά και οκτώ γκολ αντίστοιχα.

1893: Διεξάγεται στο Σεντ Λούις ο μεγαλύτερος σε διάρκεια αγώνας πυγμαχίας στην ιστορία (110 γύροι σε επτά ώρες και 19 λεπτά) μεταξύ του Τζακ Μπερκ και του Άντι Μπόουεν, οι οποίοι μάλιστα αναδεικνύονται ισόπαλοι.

Ακολουθείστε τo SPORTDAY.GR στο Google News