Ιβάν Φίλιν: Ο μαραθωνοδρόμος που έχασε το χρυσό μετάλλιο επειδή μπέρδεψε τη διαδρομή

Ξεχασμένος ανάμεσα στις πολλές τραγικές μορφές που έχει να μας επιδείξει η ιστορία του Μαραθωνίου είναι ο Ιβάν Φίλιν, ο οποίος στις 25 Αυγούστου 1954 έπεσε θύμα μιας οργανωτικής αμέλειας, αλλά και του δικού του ενθουσιασμού.

Ο Σοβιετικός δρομέας έχασε… τσάμπα και βερεσέ ένα σίγουρο χρυσό μετάλλιο στον αγώνα των 42,195 χιλιομέτρων στο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα της Βέρνης, επειδή ακολούθησε λανθασμένη κατεύθυνση όταν μπήκε στο στάδιο «Νόιφελντ»! Το πιο στενάχωρο, μάλιστα, είναι ότι αυτό το λάθος (που δεν είναι δίκαιο να το χαρακτηρίσουμε «γκάφα») αποτελεί και τη συνηθέστερη αιτία για την οποία θυμάται ο κόσμος τον Φίλιν ύστερα από τόσες δεκαετίες, παρά το γεγονός ότι υπήρξε ένας από τους κορυφαίους μαραθωνοδρόμους στον κόσμο στην εποχή του.

Δεν ευτύχησε, βλέπετε, να κερδίσει χρυσό μετάλλιο σε κάποια άλλη διοργάνωση ούτε να ανέβει στο βάθρο των Ολυμπιακών Αγώνων, στους οποίους συμμετείχε μόνο μία φορά.

Όλη τη ζωή του Φίλιν την έχει σημαδέψει αυτό το πρωτοφανές συμβάν, που όμοιό του δεν είχε υπάρξει έως τότε στην ιστορία του αγωνίσματος. Το γεγονός ότι ο Μαραθώνιος εκείνης της μέρας διεξήχθη κάτω από συνεχή βροχόπτωση, κάνει ακόμα πιο πικρή την ιστορία του Σοβιετικού δρομέα, ο οποίος τιμήθηκε εκ των υστέρων από τους διοργανωτές με ειδικό χρυσό μετάλλιο. Στα κιτάπια της World Athletics, βέβαια, εξακολουθεί να μνημονεύεται ως «χάλκινος» νικητής.

Είχε προβάδισμα 70 μέτρων

Ο Φίλιν πήρε προβάδισμα από τα πρώτα χιλιόμετρα της κούρσας, εναλλασσόμενος στην πρώτη θέση με τον συμπατριώτη του, Μπορίς Γκρισάγεφ. Οι δύο Σοβιετικοί αθλητές, μαθημένοι να τρέχουν στις κακές καιρικές συνθήκες που επικρατούσαν στη Βέρνη εκείνη το απόγευμα (ο αγώνας άρχισε στις 5:40 μ.μ.), αποσπάστηκαν από τους υπόλοιπους αντιπάλους τους. Φάνηκε, μάλιστα, ότι θα ήταν οι μοναδικοί διεκδικητές της νίκης μέχρι το 37ο χιλιόμετρο.

Τότε τους «έπιασε» ο Φινλανδός Βέικο Κάρβονεν. Οι τρεις δρομείς έτρεχαν ουσιαστικά μαζί και το προβάδισμα που έπαιρνε ο καθένας ανατρεπόταν σχεδόν αμέσως. Μόνο όταν έφτασαν κοντά στις πύλες του σταδίου «Νόιφελντ», ο Φίλιν έκανε την επίθεσή του και ξέφυγε με 70 μέτρα διαφορά από τον Κάρβονεν, που είχε ξεφύγει με τη σειρά του από τον Γκρισάγεφ. Με την είσοδο, όμως, στον στίβο, ο πρωτοπόρος έκανε το μοιραίο λάθος.

Για κάποιον αδιευκρίνιστο λόγο οι διοργανωτές είχαν αμελήσει να τεντώσουν το σχοινί που οριοθετούσε τη διαδρομή που έπρεπε να ακολουθήσουν οι μαραθωνοδρόμοι μέσα στο στάδιο. Και ο Φίλιν κατευθύνθηκε προς τα αριστερά, αντίστροφα δηλαδή από την τροχιά που ακολουθούν οι δρομείς στα αγωνίσματα του στίβου!

Οι θεατές αντιλήφθηκαν το σφάλμα του και φώναζαν στον Σοβιετικό δρομέα να στραφεί προς τη σωστή τροχιά. Εκείνος, όμως, ζαλισμένος από την υπερπροσπάθεια δεν καταλάβαινε τι εννοούσαν. Ο αείμνηστος Πάνος Μακρίδης έγραψε σε ένα συγκινητικό ρεπορτάζ στην «Αθλητική Ηχώ» της 27ης Αυγούστου 1954 ότι ο Φίλιν χαιρετούσε κιόλας τους φιλάθλους στην κερκίδα επειδή νόμιζε ότι τον αποθέωναν!

Όταν οι αξιωματούχοι του υπέδειξαν τη σωστή κατεύθυνση, είχε τρέξει ήδη 50 μέτρα προς τη λάθος κατεύθυνση. Μέχρι να επιστρέψει στο αρχικό σημείο, ο Κάρβονεν είχε ήδη τερματίσει πρώτος με χρόνο 2 ώρες 24:51.6 και τον ακολούθησε ο Γκρισάγεφ με 2 ώρες 24:55.6. Ο Φίλιν αρκέστηκε στην τρίτη θέση με χρόνο 2 ώρες 25:26.6, αφού ο τέταρτος, ο έτερος Φινλανδός Έρκι Πουολάκα, βρισκόταν αρκετά πιο πίσω (τερμάτισε σε 2 ώρες 26:45.6).

Η… σολομώντεια λύση των διοργανωτών

Το ερώτημα που εύλογα θα θέσει ο αναγνώστης είναι πώς ένας έμπειρος δρομέας έκανε ένα τόσο σοβαρό λάθος. Το φυσιολογικό θα ήταν να στραφεί προς τα δεξιά, όπως είναι η τροχιά όλων των δρομικών αγωνισμάτων. Τα πράγματα, ωστόσο, δεν ήταν τόσο απλά.

Εκείνα τα χρόνια οι διοργανωτές έβαζαν συχνά τους μαραθωνοδρόμους να τρέχουν αριστερόστροφα, ειδικά στις μεγάλες διοργανώσεις που περιλάμβαναν κι άλλα αγωνίσματα. Είναι χαρακτηριστικό το παράδειγμα του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος του 1946 στο Όσλο, όπου οι μαραθωνοδρόμοι έτρεξαν αριστερόστροφα στους εξωτερικούς διαδρόμους τα τελευταία μέτρα του αγώνα τους, την ώρα που στους εσωτερικούς διεξαγόταν ο τελικός των 10.000 μ. Μάλιστα, ο Φινλανδός Μίκο Χιετάνεν που κέρδισε τον Μαραθώνιο «συναντήθηκε» κάποια στιγμή με τον συμπατριώτη του Βίλιο Χέινο, ο οποίος κέρδισε το «δεκάρι».

Ο Φίλιν δεν είχε συμμετάσχει σε εκείνον τον αγώνα, όμως δεν ήταν παράλογο να θεωρήσει ότι έπρεπε να κάνει το ίδιο. Σύμφωνα με την επικρατέστερη εκδοχή που έχει καταγράψει το περιοδικό «Athletics Weekly», στο τεύχος που κυκλοφόρησε στις 4 Σεπτεμβρίου 1954, ο Σοβιετικός δρομέας μπερδεύτηκε από τις κινήσεις ενός αξιωματούχου που έστηνε εκείνη τη στιγμή ένα φράγμα με εμπόδια και λευκή ταινία. Θεώρησε μια χειρονομία του ως νεύμα για να κατευθυνθεί προς τα αριστερά και ακολούθησε τη λανθασμένη πορεία.

Το ίδιο περιοδικό αναφέρει ότι η καθυστερημένη τοποθέτηση της σήμανσης από τους διοργανωτές προκάλεσε χάος στον αγώνα, μια και οι πρώτοι τερματίσαντες έτρεξαν στους εσωτερικούς διαδρόμους κι όχι στους εξωτερικούς, όπως υποχρεώθηκαν οι δρομείς που ακολούθησαν!

Η αποστολή της Σοβιετικής Ένωσης κατέθεσε επίσημη ένσταση και τα μέλη του δικαιοδοτικού οργάνου τη συζήτησαν επί τέσσερις ολόκληρες ώρες. Η απόφασή τους ήταν τελικά «σολομώντεια». Δεν ήταν δυνατό να αφαιρέσουν το χρυσό μετάλλιο από τον Κάρβονεν και το ασημένιο από τον Γκρισάγεφ, οι οποίοι δεν είχαν ευθύνη για το μπάχαλο. Απένειμαν, ωστόσο, ειδικό χρυσό μετάλλιο και στον Φίλιν, αναγνωρίζοντας ότι αν δεν είχε μεσολαβήσει το λάθος των διοργανωτών, θα ήταν πολύ πιθανό να είχε τερματίσει πρώτος.

Έτρεχε για να πάει στη δουλειά του

Ο Ιβάν Ιλίτς Φίλιν είχε γεννηθεί στις 10 Μαρτίου 1926, ήταν δηλαδή ήδη 28 ετών όταν συμμετείχε στο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα της Βέρνης. Δεν είχε, ωστόσο, πολλά χρόνια αθλητικής καριέρας πίσω του. Είχε ανακαλύψει το το ταλέντο του στο τρέξιμο κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, όπου υπηρέτησε ως τυφεκιοφόρος σε αυτοκινούμενο λόχο του πυροβολικού και μάλιστα συμμετείχε στους αγώνες που οργάνωναν οι μεραρχίες του Κόκκινου Στρατού.

Μετά το τέλος του πολέμου παρέμεινε στο στράτευμα μέχρι το 1950 κι όταν απολύθηκε έπιασε δουλειά ως ανθρακωρύχος. Το ορυχείο στο οποίο εργαζόταν απείχε περίπου δέκα χιλιόμετρα από την πόλη Αλεξαντρόφσκα όπου κατοικούσε κι έτσι αποφάσισε να καλύπτει την απόσταση τρέχοντας. Κάποια στιγμή τον ανακάλυψε ο Νικολάι Πετρόφ, ο οποίος ήταν μέλος του συλλόγου Σαχτιόρ Νοβομοσκόφσκ και τον έπεισε να ασχοληθεί συστηματικά με το τρέξιμο.

Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά. Ο Φίλιν κέρδισε τους δύο πρώτους αγώνες που έτρεξε στα 5.000 και τα 10.000 μ. και το 1952 έτρεξε τον πρώτο του Μαραθώνιο, όπου κατέλαβε τη 13η θέση (με χρόνο 2 ώρες 32:15) ανάμεσα σε αντιπάλους από όλα τις δημοκρατίες της Σοβιετικής Ένωσης. Οι δύο διαδοχικές νίκες του στον αγώνα 30 χλμ. Πούσκιν-Λένινγκραντ (1952-1953), όταν είχε πια προπονητή τον Γκριγκόρι Νικιφόροφ, τον καθιέρωσαν ως έναν από τους κορυφαίους δρομείς της χώρας. Κι αν είχε αναδειχθεί πρωταθλητής Ευρώπης το 1954 θα είχε φτάσει στην κορύφωση με ελάχιστα χρόνια συστηματικής εξάσκησης.

Ο Φίλιν, πάντως, δεν πτοήθηκε από αυτό που συνέβη στη Βέρνη. Το 1955 και το 1956 αναδείχθηκε πρωταθλητής Σοβιετικής Ένωσης στον Μαραθώνιο και πήγε στους Ολυμπιακούς Αγώνες της Μελβούρνης με βλέψεις για το βάθρο. Δεν μπόρεσε, ωστόσο, να ακολουθήσει τον ρυθμό του Αλέν Μιμούν και τερμάτισε έβδομος. Το 1957 κέρδισε τον φημισμένο Διεθνή Μαραθώνιο του Κόζιτσε και το 1958 κατέκτησε το άλλο ένα μετάλλιο στο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα, που διεξήχθη εκείνη τη χρονιά στη Στοκχόλμη. Το ασημένιο, μια και τερμάτισε δεύτερος με πεντέμισι λεπτά διαφορά από τον νικητή, τον συμπατριώτη του Σεργκέι Ποπόφ.

Το 1954 η Σοβιετική Ένωση τον ανακήρυξε Επίτιμο Διδάσκαλο του Αθλητισμού και το 1957 το προεδρείο του Ανώτατου Σοβιέτ του απένειμε το Σήμα της Τιμής. Από το 1958 έως και το 1995 εργάστηκε ως προπονητής, αναδεικνύοντας αρκετούς σπουδαίους δρομείς. Πέθανε στις 12 Ιανουαρίου 2000, σε ηλικία 73 ετών.

Πηγές: Athletics Weekly (9D, vol. 8, No 36 – September 4th, 1954), Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Βουλής (εφημερίδα «Αθλητική Ηχώ», φύλλα της 26ης και 27ης Αυγούστου 1954), mbuk-kikm.ru («Иван Ильич Филин»), www.athlomnemaspb.online [«Иван Ильич Филин»], ru.wikipedia.org [«Филин, Иван Ильич»], spb-tombs-walkeru.narod.ru [«ФИЛИН, Иван Ильич ( 10 марта 1926 — 12 января 2000 )»], worldathletics.org («Ivan Filin»), en.wikipedia.org («Germán Silva»).

Άλλα γεγονότα στην Ελλάδα και τον κόσμο στις 25 Αυγούστου

2016: Ο Στέφανος Ντούσκος και ο Γιάννης Πέτρου κατακτούν στο ασημένιο μετάλλιο στη δίκωπο χωρίς πηδαλιούχο, στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα του Ρότερνταμ.

2013: Πεθαίνει από καρδιακή προσβολή ο παλαίμαχος Βραζιλιάνος τερματοφύλακας, Ζιλμάρ, βάσικό στέλεχος της «σελεσάο» που είχε κατακτήσει τα Μουντιάλ του 1958 και του 1962.

2007: Στο 31ο λεπτό του αγώνα Σεβίλλη-Χετάφε 4-1, ο 23χρονος αμυντικός των γηπεδούχων, Αντόνιο Πουέρτα, σωριάζεται στο έδαφος. Στα αποδυτήρια βρίσκει τις αισθήσεις του, αλλά καταρρέει ξανά. Οι γιατροί τον επαναφέρουν με μαλάξεις και προσκομίζεται με ασθενοφόρο στο νοσοκομείο, όπου θα αφήσει την τελευταία του πνοή τρεις ημέρες αργότερα. Η προγραμματισμένη για την ίδια ημέρα ρεβάνς της ΑΕΚ με τη Σεβίλλη θα αναβληθεί.

2005: Η Εθνική Νέων, με τον Μάνο Μανουσέλη στον πάγκο της, αναδεικνύεται δευτεραθλήτρια κόσμου. Στον τελικό γνωρίζει την ήττα με 65-63 από τη Λιθουανία, με βολές σε νεκρό χρόνο.

2004: Τρία μετάλλια πανηγυρίζει η Ελλάδα στους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας. Η Φανή Χαλκιά κερδίζει το χρυσό στα 400 μέτρα με εμπόδια με χρόνο 52.82. Ο Νίκος Κακλαμανάκης το ασημένιο στην κατηγορία Mistral της ιστιοπλοΐας κι ο Αρτιόμ Κιουρεγκιάν το χάλκινο στα 55 κ. της ελληνορωμαϊκής πάλης.

2003: Δύο Ελληνίδες αθλήτριες ανεβαίνουν στο βάθρο της δισκοβολίας στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα του Παρισιού. Η Τασούλα Κελεσίδου κερδίζει το ασημένιο μετάλλιο με 67.14 μ., μόλις 18 εκατοστά πίσω από τη νικήτρια, τη Λευκορωσίδα Ιρίνα Γιατσένκο. Το χάλκινο μετάλλιο κατακτά η Κατερίνα Βόγγολη με βολή στα 66.73 μ.

2003: Ο Κιμ Κόλινς από τα Σεντ Κιτς και Νέβις κερδίζει το χρυσό μετάλλιο στα 100 μ. στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα του Παρισιού. Στο φώτο φίνις διαπιστώνεται ότι έχει τερματίσει ένα εκατοστό του δευτερολέπτου πιο γρήγορα από τον 18χρονο Ντάρελ Μπράουν (10.07 έναντι 10.08) απ’ το Τρίνινταντ και Τομπάγκο κι από τον Βρετανό Ντάρεν Κάμπελ (τρίτος επίσης με 10.08). Πρόκειται για το πρώτο χρυσό μετάλλιο που κερδίζει στον στίβο η μικρή νησιωτική χώρα της Καραϊβικής.

2001: Πεθαίνει σε ηλικία 77 ετών ο Κεν Τίρελ, ιδρυτής της ομώνυμης ομάδας της Formula 1.

1999: Ο Τσέχος Τόμας Ντβόρζακ διατηρεί στη Σεβίλλη τον τίτλο του παγκόσμιου πρωταθλητή στο δέκαθλο, που είχε κερδίσει το 1997 στην Αθήνα. Με 8.744 βαθμούς κερδίζει το χρυσό μετάλλιο με σημαντική διαφορά από τον δεύτερο, τον Βρετανό, Ντιν Μάσεϊ (8.556) και τον τρίτο, τον Αμερικανό, Κρις Χάφινς (8.547). Ο Έλληνας πρωταθλητής, Πρόδρομος Κορκίζογλου, καταλαμβάνει τη 13η θέση με 7.850 βαθμούς.

1997: Ο Πατ Ντέι γίνεται ο πέμπτος τζόκεϊ που φτάνει τις 7.000 νίκες στην καριέρα του όταν κερδίζει την δεύτερη κούρσα της Saratoga Race Course ιππεύοντας τον “Bay Harbor”.

1991: Ο Καρλ Λιούις κερδίζει το χρυσό μετάλλιο στα 100 μ. στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα του Τόκιο με νέο παγκόσμιο ρεκόρ 9.86, κατά τέσσερα εκατοστά καλύτερο του 9.90 του Λιρόι Μπάρελ που τερματίζει δεύτερος με 9.88. Έχει επονομαστεί «η κούρσα του 20ού αιώνα» μια και έξι αθλητές έτρεξαν σε χρόνους κάτω των 10 δευτερολέπτων.

1990: Το άλμα της Κινέζας Λι Χουϊρόνγκ στα 14.54 μ., σε αγώνα στο Σαπόρο της Ιαπωνίας, αναγνωρίζεται από την IAAF ως το πρώτο παγκόσμιο ρεκόρ στο τριπλούν γυναικών.

1984: Πεθαίνει σε ηλικία 62 ετών ο Σοβιετικός (ουκρανικής καταγωγής) παλαίμαχος ολυμπιονίκης της ενόργανης γυμναστικής, Βίκτορ Τσουκάριν. Είχε κατακτήσει επτά χρυσά μετάλλια στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1952 και του 1956.

1974: Ο Πανιώνιος ανεβαίνει στην Α’ Εθνική του μπάσκετ για πρώτη φορά στην ιστορία του, νικώντας στον καθοριστικό αγώνα μπαράζ τον Ιωνικό Νίκαιας με 65-60. Πρωταγωνιστές της νίκης είναι οι Βασίλης Αναστασιάδης, Μάκης Δενδρινός, Κώστας Μίσσας και Λάζαρος Τσικίμης, ενώ με τον Ιωνικό αγωνίζεται ο 15χρονος Παναγιώτης Γιαννάκης.

1968: Ο Άρθουρ Ας γίνεται ο πρώτος Αφροαμερικανός τενίστας που κερδίζει τον τίτλο στο μονό του US Open.

1960: Ο Ολυμπιακός Ύμνος, σε στίχους του Κωστή Παλαμά και μουσική του Σπύρου Σαμάρα, ακούγεται κατά τη διάρκεια της Τελετής Έναρξης των 15ων Ολυμπιακών Αγώνων στη Ρώμη. Δύο χρόνια νωρίτερα, η ΔΟΕ τον είχε αναγνωρίσει ως επίσημο ύμνο των σύγχρονων Ολυμπιακών Αγώνων και έκτοτε περιλαμβάνεται σταθερά στο τελετουργικό της έναρξης και της λήξης.

1957: Με γκολ του Μπάμπη Κοτρίδη ο Ολυμπιακός νικά με 1-0 την ΑΕΚ στη Νέα Φιλαδέλφεια και προκρίνεται στους «4» του Κυπέλλου Ελλάδας, όπου θα αντιμετωπίσει τον Παναθηναϊκό.

1954: Ο Εμίλ Ζάτοπεκ και η Ντάνα Ζατόπκοβα επαναλαμβάνουν στο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα Στίβου της Βέρνης το επίτευγμα των Ολυμπιακών Αγώνων του Ελσίνκι, μια και κερδίζουν την ίδια μέρα τα χρυσά μετάλλια στα 10.000 μ. και τον ακοντισμό αντίστοιχα.

1950: Η Φάνι Μπλάνκερς-Κουν κερδίζει το χρυσό μετάλλιο στα 100 μ. του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος των Βρυξελλών με 11.7. Η Ολλανδή σπρίντερ θα φτάσει κοντά στην επανάληψη του άθλου των τεσσάρων χρυσών μεταλλίων που είχε κατακτήσει στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1948, αφού θα κερδίσει τους τελικούς στα 200 μ. και τα 80 μ. εμπ. και θα αρκεστεί στο ασημένιο στη σκυταλοδρομία 4×100, όπου νικήτρια θα αναδειχθεί η ομάδα της Βρετανίας.

1946: Ο Μπεν Χόγκαν κατακτά τον πρώτο του σημαντικό τίτλο στο γκολφ, το πρωτάθλημα PGA στο Πόρτλαντ των ΗΠΑ.

1945: Ο αντιναύαρχος του πολεμικού ναυτικού των ΗΠΑ, Γουίλις Ογκάστους Λι, ο οποίος το 1920 είχε κερδίσει επτά μετάλλια (τα πέντε χρυσά) στη σκοποβολή στους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αμβέρσας, πεθαίνει από ανακοπή καρδιάς στον Ατλαντικό, λίγες μέρες πριν από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

1928: Για πρώτη φορά διεξάγονται αγώνες ποδοσφαίρου με τους παίκτες να φέρουν αριθμούς στις φανέλες τους. Πρόκειται για τις αναμετρήσεις Άρσεναλ-Σέφιλντ Γουένσντεϊ και Τσέλσι-Σουόνσι για το αγγλικά πρωτάθλημα, όπου οι γηπεδούχοι φορούν τα νούμερα από το 1 έως και το 11 κι οι φιλοξενούμενοι αυτά από το 12 έως και το 22.

1920: Η Εθέλντα Μπλάιμπτρι κερδίζει το χρυσό μετάλλιο στα 100 μέτρα ελεύθερο των Ολυμπιακών Αγώνων της Αμβέρσας με νέο παγκόσμιο ρεκόρ (1:13.6). Πρόκειται για το πρώτο χρυσό μετάλλιο που κατακτά Αμερικανίδα κολυμβήτρια και το πρώτο από τα τρία χρυσά της Μπλάιμπτρι στην Αμβέρσα, αφού θα πρωτεύσει και στα 300 μέτρα ελεύθερο και στη σκυταλοδρομία 4×100 με την ομάδα των ΗΠΑ.

1875: Ο Άγγλος Μάθιου Γουέμπ γίνεται ο πρώτος άνθρωπος που διασχίζει κολυμπώντας το Στενό της Μάγχης χωρίς τεχνολογική βοήθεια. Ο χρόνος του είναι 21 ώρες και 45 λεπτά.

1804: H Άλις Μέινελ γίνεται η πρώτη γυναίκα τζόκεϊ στην Μεγάλη Βρετανία.

Ακολουθείστε τo SPORTDAY.GR στο Google News