Σαν Σήμερα - Μανουέλ Πλάζα: Ο εφημεριδοπώλης που έγινε ο πρώτος ολυμπιονίκης της Χιλής

Αντιλαμβανόμαστε ότι δεν έχει και τόσο μεγάλη σημασία να γνωρίζει ένας Έλληνας φίλαθλος ποιος ήταν ο πρώτος αθλητής από τη Χιλή που κέρδισε μετάλλιο στους Ολυμπιακούς Αγώνες. «Εδώ καλά-καλά δεν ξέρουμε τους δικούς μας», θα πείτε και δεν θα έχετε άδικο.

Από την άλλη, όμως, αυτός είναι ο λόγος ύπαρξης της παρούσας στήλης. Να φωτίζει πρόσωπα που έχουν χαθεί στη λήθη της Ιστορίας του Αθλητισμού, είτε επειδή έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που έλαμψαν είτε επειδή προέρχονται από χώρες πολύ μακρινές απ’ τη δική μας. Με διαφορετική κουλτούρα και ξένα βιώματα.

Στο κάτω-κάτω η ιστορία του Μανουέλ Πλάζα – περί ου ο λόγος – δεν είναι από εκείνες που θα αφήσουν κάποιον ασυγκίνητο. Ο πρώτος Χιλιανός ολυμπιονίκης, ο οποίος έκλεισε για πάντα τα μάτια του στις 9 Φεβρουαρίου 1969, ήταν ένα φτωχό παιδί που εργαζόταν ως πλανόδιος εφημεριδοπώλης, δουλειά που συνέχισε να κάνει όταν πολύ μικρός δημιούργησε δική του οικογένεια. Και με τα πενιχρά μέσα που είχε στη διάθεσή του, κατόρθωσε να νικήσει τους κορυφαίους μαραθωνοδρόμους προηγμένων αθλητικά χωρών και να φτάσει μια ανάσα από την πρωτιά στον Μαραθώνιο των Ολυμπιακών Αγώνων του 1928 στο Άμστερνταμ.

Με χρόνο 2 ώρες 33:23 τερμάτισε τελικά δεύτερος πίσω από τον νικητή, τον Γαλλοαλγερινό Μπουγκέρα Ελ Ουαφί (2 ώρες 32:57). Και το ασημένιο μετάλλιο, όμως, ισοδυναμούσε με άθλο και ήταν αρκετό για να τον καταστήσει είδωλο στα μάτια των συμπατριωτών του, που δεν είχαν δει ποτέ μέχρι τότε κάποιον αθλητή τους να ανεβαίνει σε ολυμπιακό βάθρο.

Αν πιστέψουμε μάλιστα τον θρύλο που ακόμα διαδίδεται στη Χιλή, ο Πλάζα έχασε το χρυσό μετάλλιο από μία γκάφα της στιγμής. Στο τελευταίο κομμάτι της κούρσας, ενώ ανέβαινε όλο και ψηλότερα στην κατάταξη, πήρε αντίθετα μία στροφή κι έτρεξε για πολλά μέτρα εκτός της κανονικής διαδρομής. Μέχρι να καταλάβει το λάθος του και να επιστρέψει στο σωστό σημείο, έχασε πολύτιμα δευτερόλεπτα, ίσως και λεπτά, που δεν του επέτρεψαν να προσπεράσει τον Ελ Ουαφί, ο οποίος παρουσίασε σημάδια εξάντλησης στα τελευταία χιλιόμετρα.

Ήταν όμως αλήθεια ή ψέμα; Η πλάστιγγα γέρνει μάλλον προς το δεύτερο, αφού οι Χιλιανοί απεσταλμένοι στην Ολλανδία δεν είχαν αναφέρει κάτι τέτοιο στις ανταποκρίσεις τους. Ειδικά ο δημοσιογράφος Κάρλος Φάντα δεν είχε χάσει στιγμή τον Πλάζα από τα μάτια του, αφού επέβαινε στο όχημα των εκπροσώπων των ΜΜΕ και δεν είχε λόγο να αποκρύψει το γεγονός, αν είχε όντως συμβεί. Το ίδιο και ο αρχηγός της χιλιανής αποστολής, Ρικάρντο Μίλερ, ο οποίος ακολουθούσε τους δρομείς με το αυτοκίνητο των κριτών. Καμία σχετική αναφορά δεν υπήρχε ούτε στις εφημερίδες των υπόλοιπων χωρών ούτε στις εκθέσεις των διοργανωτών.

Ούτε ο Πλάζα είχε αναφέρει κάτι σχετικό στις συνεντεύξεις που παραχώρησε τις μέρες μετά τον αγώνα. Το μοναδικό πρόβλημα που επιβεβαιωμένα είχε αντιμετωπίσει σχετιζόταν με το δεξί του γόνατο, στο οποίο ένιωθε ενοχλήσεις από έναν παλιότερο τραυματισμό. Δεν τον εμπόδισε, ωστόσο, να τρέξει καλά και να βρεθεί ψηλά.

Ο ίδιος διέδωσε τον μύθο

Τον μύθο για την γκάφα φαίνεται ότι τον διέδωσε ο ίδιος ο ολυμπιονίκης και μάλιστα με πολλά χρόνια καθυστέρηση. Σε μια συνέντευξη που παραχώρησε στο περιοδικό «Barra Brava» το 1943, ανέφερε ότι χάθηκε όχι μία, αλλά δύο φορές στο τελευταίο κομμάτι της διαδρομής.

«Στο 35ο χιλιόμετρο είχα ανέβει ήδη στην πέμπτη θέση. Αυτό ήταν το τελευταίο σημείο ελέγχου και οι Χιλιανοί που βρίσκονταν στο στάδιο δεν άκουσαν καμία άλλη αναφορά στο όνομά μου μέχρι που είχα φτάσει μόλις 50 μέτρα μακριά από τον Ελ Ουαφί», είπε ο Πλάζα και πρόσθεσε:

«Σ’ αυτά τα 7.250 μέτρα που μεσολάβησαν πήρα λανθασμένα μια στροφή, όμως είδα φευγαλέα κάποιους να μου κάνουν νόημα με τα χέρια τους και άλλαξα τον βηματισμό μου προς την αντίθετη κατεύθυνση. Είχα τρέξει τουλάχιστον 80 μέτρα όταν συνειδητοποίησα ότι δεν υπήρχε κανένας γύρω μου. Τότε κατάλαβα ότι είχα κάνει πάλι λάθος. Για δεύτερη φορά αναγκάστηκα να τρέξω προς τα πίσω, ώστε να επιστρέψω στην κανονική διαδρομή».

Όπως ήταν λογικό, οι Χιλιανοί αναπαρήγαγαν τη μαρτυρία του Πλάζα και για πολλά χρόνια πίστευαν ότι είχε χάσει τσάμπα και βερεσέ το χρυσό. Ωστόσο, σε συνέντευξη στο περιοδικό «VEA» το 1956 ο παλαίμαχος δρομέας δεν έκανε την παραμικρή αναφορά στην υποτιθέμενη γκάφα με την διαδρομή. Τότε απέδωσε την απώλεια του χρυσού μεταλλίου στην έλλειψη προπονητή, μασέρ και σωστής διατροφής, καθώς και στις άθλιες συνθήκες διαβίωσης στο κοινόβιο όπου διέμενε με άλλους Χιλιανούς αθλητές. Ανέφερε επίσης ότι στα πρώτα μέτρα μετά την εκκίνηση ένας Αμερικανός δρομέας τον χτύπησε πάνω στον βηματισμό του στον δεξιό αστράγαλο, επιδεινώνοντας τους πόνους που ήδη ένιωθε στο ίδιο πόδι από τον παλιό τραυματισμό στο γόνατο.

Λίγους μήνες πριν πεθάνει, ο ολυμπιονίκης μίλησε ξανά στα χιλιανά μέσα καταβεβλημένος από τον διαβήτη που τον είχε ταλαιπωρήσει επί πολλά χρόνια. Υποστήριξε ότι δεν θυμόταν πλέον λεπτομέρειες από τον Μαραθώνιο του 1928, πρόσθεσε όμως ότι είχε την εντύπωση ότι ο Ελ Ουαφί είχε κόψει δρόμο σε μία στροφή κι όχι ότι ο ίδιος είχε μπερδευτεί. «Αυτό που με στενοχωρεί δεν είναι ότι τερμάτισα δεύτερος, αλλά ότι έχασα τη νίκη ενώ ολοκλήρωσα την κούρσα σε άριστη σωματική κατάσταση. Ο Γάλλος είχε τερματίσει σαν να βρισκόταν ένα βήμα πριν τον θάνατο».

Οι αντικρουόμενες μαρτυρίες του Πλάζα δημιουργούν εύλογες αμφιβολίες για την αξιοπιστία του και ενισχύουν την άποψη ότι το υποτιθέμενο λάθος ήταν αποκύημα της φαντασίας του. Η στάση του, επίσης, δείχνει ότι σε όλη τη διάρκεια της ζωής του η πίκρα για την απώλεια του χρυσού μεταλλίου υπερίσχυε της χαράς για την κατάκτηση του ασημένιου.

Παντρεμένος από τα 17 του

Η ιστορία της ζωής του Πλάζα, από τα παιδικά του χρόνια μέχρι την ολυμπιακή καταξίωση είναι ανάλογη πολλών αθλητών εκείνης της ηρωικής εποχής που όλα ήταν εντελώς ερασιτεχνικά. Γεννήθηκε στις 17 Μαρτίου 1900 στην πόλη Λάμπα, κοντά στο Σαντιάγο κι από πολύ μικρός άρχισε να εργάζεται ως πωλητής και διανομέας εφημερίδων.

Όπως είχε δηλώσει, το γεγονός ότι έτρεχε από σπίτι σε σπίτι σε όλες σχεδόν τις γειτονιές της πρωτεύουσας για να παραδώσει τις εφημερίδες, ήταν η πρώτη του ενασχόληση με τον αθλητισμό. Συνέχισε αυτήν τη δουλειά κι όταν παντρεύτηκε, σε ηλικία μόλις 17 ετών, αφού πολύ γρήγορα απέκτησε μια κόρη – την οποία χαρακτήρισε «γούρι του σπιτιού» – κι έπρεπε να συντηρήσει την οικογένειά του. Παράλληλα, όμως, σημείωσε και την πρώτη του σπουδαία διάκριση ως δρομέας, με την ανάδειξή του ως πρωταθλητή Χιλής στα 10.000 μ. το 1918, με χρόνο 33:25.0.

Είχε γραφτεί από μικρός σε σύλλογο, την Κλαμπ Ατλέτικο Σεντενάριο, με τα χρώματα της οποίας είχε σημειώσει την πρώτη του νίκη το 1914, σε έναν αγώνα 1.600 μ. για παιδιά ηλικίας κάτω των 16 ετών. Η πρόοδός του ήταν έκτοτε ραγδαία και το 1920 ήταν ένας από τους πολλούς αθλητές της εθνικής ομάδας της Χιλής που διαγωνίστηκαν στο Πρωτάθλημα Στίβου Νοτίου Αμερικής στο Μοντεβιδέο. Κέρδισε, μάλιστα, το ασημένιο μετάλλιο στα 10.000 μ. και το χάλκινο στα 5.000 μ., αγωνίσματα στα οποία νικητής αναδείχθηκε ο έμπειρος συμπατριώτης του, Χουάν Χορκέρα, ένα από τα ινδάλματα που είχε όταν άρχιζε τον αθλητισμό.

Στην ανεπίσημη διοργάνωση που διεξήχθη το 1922 στο Ρίο ντε Τζανέιρο, ο Πλάζα κέρδισε τέσσερα χρυσά στα 3.000 μ., τα 5.000 μ., τα 10.000 μ. και τον Μαραθώνιο, επιβεβαιώνοντας ότι ήταν ο καλύτερος δρομέας μεσαίων και μεγάλων αποστάσεων της ηπείρου. Συνέχισε το σερί του το 1924 στο Μπουένος Άιρες με άλλα τέσσερα χρυσά (εκεί ο Μαραθώνιος αντικαταστάθηκε από αγώνα ανώμαλου δρόμου, τον οποίο επίσης κέρδισε) και πήγε λίγους μήνες αργότερα στο Παρίσι για τους Ολυμπιακούς Αγώνες όπου διαγωνίστηκε μόνο στην κούρσα των 42.195 μέτρων.

Ο Χιλιανός δρομέας, ο οποίος ήταν ο σημαιοφόρος της πατρίδας του στην Τελετή Έναρξης, κατέλαβε την τιμητική έκτη θέση, αφήνοντας έβδομο τον Ελ Ουαφί που θα τον νικούσε τέσσερα χρόνια αργότερα στο Άμστερνταμ. Είχε αποδείξει ότι συγκαταλεγόταν ανάμεσα στους κορυφαίους Μαραθωνοδρόμους στον κόσμο αλλά επιδίωκε κάτι μεγαλύτερο. Συνέχισε την κυριαρχία του στα πρωταθλήματα της Νοτίου Αμερικής μέχρι το 1927, μέχρι που έφτασε στην παγκόσμια καταξίωση με τη δεύτερη θέση στον ολυμπιακό Μαραθώνιο του 1928.

Είδωλο για τις νεότερες γενιές

Ο Πλάζα εδραίωσε τον μύθο του ως αθλητής-πρότυπο με τα δύο χρυσά μετάλλια που κατέκτησε στο Πρωτάθλημα Νοτίου Αμερικής του 1933, στον αγώνα δημοσίας οδού και στον ανώμαλο δρόμο. Ήταν, όμως, το ασημένιο ολυμπιακό μετάλλιο στον Μαραθώνιο του 1928 που τον έκανε είδωλο στα μάτια των συμπατριωτών του και ώθησε πολλά νέα παιδιά στον αθλητισμό.

Παρότι στις συνεντεύξεις του φαίνεται ανακόλουθος και ίσως υπερβολικά φιλόδοξος, είχε τη φήμη του ταπεινού ανθρώπου. Χαρακτηριστικό είναι το ανέκδοτο περιστατικό σύμφωνα με το οποίο, ύστερα από μια νίκη που σημείωσε το 1920 σε έναν αγώνα δρόμου από το Σαντιάγο έως το Βαλπαραΐσο, αρνήθηκε να πάει να ξεκουραστεί και προτίμησε να αγναντέψει τη θάλασσα, την οποία έβλεπε για πρώτη φορά στη ζωή του.

Πολλοί Χιλιανοί τον θεωρούν ακόμα ως τον κορυφαίο αθλητή στην ιστορία της χώρας, πάνω κι από καταξιωμένους ποδοσφαιριστές με διεθνή καριέρα όπως ο Ελίας Φιγκερόα, ο Ιβάν Ζαμοράνο ή ο Μαρσέλο Σάλας. Οι τιμές του επίσημου κράτους, ωστόσο, είναι δυσανάλογα λίγες για τον πρώτο ολυμπιονίκη της χώρας. Δεν υπάρχει κάποια πλατεία ή κάποιο πάρκο με το όνομά του, ενώ και τα αιτήματα που έχουν κατατεθεί κατά καιρούς ώστε να μετονομαστεί το εθνικό στάδιο του Σαντιάγο σε «Manuel Plaza», δεν έχουν γίνει αποδεκτά.

Η μνήμη του παραμένει ζωντανή σήμερα κυρίως από αφιερώματα στον Τύπο και στα social media της ολυμπιακής επιτροπής της χώρας κάθε φορά που το ημερολόγιο δείχνει 5 Αυγούστου. Στην επέτειο δηλαδή της κατάκτησης του ιστορικού ασημένιου μεταλλίου του στο Άμστερνταμ.

Πηγές: biobiochile.cl («La desconocida historia de Manuel Plaza, el primer chileno en ganar una medalla olímpica»), casamuseoeduardofrei.cl («La historia de Chile en los Juegos Olímpicos»), radiouchile.cl («La leyenda de Manuel Plaza y el año que se coronó “Rey de América”»), aarm.cl («Columna de Opinión: CHILE EN EL MARATÓN MASCULINO»), coch.cl («LA HISTORIA DEL OLIMPISMO NACIONAL, MANUEL PLAZA»), en.wikipedia.org («Manuel Plaza», «Athletics at the 1928 Summer Olympics – Men’s marathon»).

Άλλα γεγονότα στην Ελλάδα και τον κόσμο στις 9 Φεβρουαρίου

2023: Πεθαίνει από ανακοπή καρδιάς στα 51 του χρόνια ο προπονητής και παλαίμαχος παίκτης του χάντμπολ, Σάσα Ζιβούλοβιτς.

2014: Η Ρωσία κερδίζει το χρυσό μετάλλιο στο ομαδικό event του καλλιτεχνικού πατινάζ, που κάνει για πρώτη φορά την εμφάνισή στους Χειμερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες του Σότσι.

2006: Πεθαίνει από επιπλοκές της νόσου του Αλτσχάιμερ ο παλαίμαχος Άγγλος προπονητής και ποδοσφαιριστής, Ρον Γκρίνγουντ. Είχε καθοδηγήσει την Εθνική Αγγλίας στο Παγκόσμιο Κύπελλο του 1982.

1998: Σκοτώνεται σε τροχαίο δυστύχημα στη Θέρμη ο 21χρονος ποδοσφαιριστής του ΠΑΟΚ, Παναγιώτης Κατσούρης.

1998: O Γερμανός Γκέοργκ Χακλ κατακτά στους Χειμερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες του Ναγκάνο το τρίτο διαδοχικό χρυσό μετάλλιο στο μονό λουτζ, ύστερα από εκείνα του 1992 στην Αλμπερτβίλ και του 1994 στο Λιλεχάμερ.

1992: Ο Δημήτρης Σαραβάκος πετυχαίνει δύο γκολ μέσα σε διάστημα τριών λεπτών (26′, 28′) και οδηγεί τον Παναθηναϊκό στη νίκη επί της πρωτοπόρου ΑΕΚ, στο μεγάλο ντέρμπι πρωταθλήματος στο Ολυμπιακό Στάδιο. Με το αποτέλεσμα αυτό, η διαφορά της Ένωσης από τους «πράσινους» αλλά και τον Ολυμπιακό (4-0 τον Άρη στο Φάληρο) μειώνεται στον ένα βαθμό.

1991: Η ομάδα μπάσκετ του Άρη καθυστερεί λόγω σφοδρής κακοκαιρίας να επιστρέψει από την Αγγλία, όπου είχε αντιμετωπίσει δύο ημέρες νωρίτερα την Κίνγκστον και ξεκινά με σύνθεση ανάγκης τον αγώνα με τον Απόλλωνα Πατρών στο Αλεξάνδρειο, για το πρωτάθλημα της Α1. Οι Γκάλης, Γιαννάκης, Αγγελίδης, Λυπηρίδης και Σέλερς μπαίνουν στο γήπεδο μερικά λεπτά μετά το τζάμπολ, αλλάζουν επί τόπου και αγωνίζονται στη νίκη με 123-100.

1980: Ο Ρικ Μπάρι των Χιούστον Ρόκετς γίνεται ο πρώτος παίκτης στην ιστορία του ΝΒΑ που πετυχαίνει οκτώ τρίποντα σε ένα παιχνίδι και οδηγεί την ομάδα του στη νίκη με 117-95 επί των Γιούτα Τζαζ. Το προηγούμενο ρεκόρ με επτά τρίποντα είχε σημειώσει ο ίδιος ο Μπάρι τρεις ημέρες νωρίτερα, στη νίκη επί των Νιου Τζέρσι Νετς με 115-114.

1979: Ο Τρέβορ Φράνσις γίνεται ο πρώτος παίκτης στην ιστορία του αγγλικού ποδοσφαίρου που η μεταγραφή του (από την Μπέρμιγχαμ στη Νότιγχαμ Φόρεστ) υπερβαίνει το 1 εκατομμύριο λίρες. Το προηγούμενο ρεκόρ ακριβότερης μετακίνησης ήταν του Ντέιβιντ Μιλς από τη Μίντλεσμπρο στη Γουέστ Μπρομ, έναν μήνα νωρίτερα (518.000 λίρες). Η μεταγραφή θα πιάσει τόπο, αφού ο Φράνσις θα σημειώσει το γκολ που θα στέψει τη Φόρεστ πρωταθλήτρια Ευρώπης στο τέλος της σεζόν.

1977: Ο ΠΑΟΚ νικά 2-1 την ΑΕΚ σε νοκ άουτ προημιτελικό Κυπέλλου στην Τούμπα και προκρίνεται στους «4» (21′ Γκουερίνο, 50′ Αποστολίδης/44′ Παπαϊωάννου). Η Ένωση χάνει πέναλτι στο 57′ με τον Μπάμπη Ιντζόγλου.

1972: Ο Παναθηναϊκός νικά με 2-1 την Μποταφόγκο σε φιλικό αγώνα στο γήπεδο της Λεωφόρου Αλεξάνδρας. Και τα δύο γκολ του «τριφυλλιού» σημειώνει ο Αντώνης Αντωνιάδης, ενώ εξαιρετική απόδοση έχει και ο Άνθιμος Καψής, ο οποίος περιορίζει τη δράση του πρωταθλητή κόσμου με την Εθνική Βραζιλίας, Ζαϊρζίνιο.

1964: Ολοκληρώνονται οι 10οι Χειμερινοί Ολυμπιακοί Αγώνες στο Ίνσμπρουκ της Αυστρίας. Πρώτη δύναμη αναδεικνύεται η Σοβιετική Ένωση με 11 χρυσά, 8 ασημένια και 6 χάλκινα μετάλλια.

1958: Ο Απόλλων Σμύρνης νικά με 3-1 τον Παναθηναϊκό και κατακτά το Πρωτάθλημα Αθηνών για τέταρτη φορά στην ιστορία του. Πρώτος σκόρερ της ομάδας με 15 γκολ είναι ο Γιώργος Καμάρας (πετυχαίνει χατ τρικ και στο ματς με το «τριφύλλι»), ενώ σημαντική συμβολή στον τίτλο έχουν και οι Σάββας Παπάζογλου, Αντώνης Δερμάτης, Γιάννης Χολέβας, Βασίλης Μαυρόπουλος, Στάθης Τσανακτσής, Μάκης Σανιόγλου κ.ά.

1936: Ο Γερμανός Φραντς Φνιρ κερδίζει το πρώτο χρυσό μετάλλιο που απονέμεται στο αλπικό σκι ανδρών σε Χειμερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες. Κερδίσει το σύνθετο στη διοργάνωση του Γκάρμις-Παρτενκίρχεν αφήνοντας δεύτερο τον συμπατριώτη του, Γκούσταβ Λάντσνερ.

1900: Ο Αμερικανός τενίστας, Ντουάιτ Ντέιβις, θεσπίζει ένα νέο τουρνουά εθνικών ομάδων με έπαθλο ένα ασημένιο κύπελλο, το οποίο αγοράζει και δωρίζει ο ίδιος. Πρόκειται για το τουρνουά το οποίο αργότερα θα ονομαστεί Davis Cup προς τιμήν του εμπνευστή του και το οποίο παραμένει η κορυφαία συνάντηση εθνικών ομάδων στο τένις έως και σήμερα. Ο Ντέιβις ήταν μέλος της εθνικής ομάδας των ΗΠΑ που κατέκτησε το τρόπαιο το 1900 και το 1902.

1895: Ο καθηγητής φυσικής αγωγής της Χριστιανικής Αδελφότητας της Μασαχουσέτης, Γουίλιαμ Μόργκαν, παρουσιάζει τα σχέδιά του για ένα νέο άθλημα ονόματι «μιντονέτ», το οποίο έχει δανειστεί στοιχεία από το χάντμπολ και το τένις, είναι λιγότερο σκληρό από το μπάσκετ και απευθύνεται σε ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας. Μερικά χρόνια αργότερα, το μιντονέτ θα εξελιχθεί στο γνωστό σε όλους μας βόλεϊ, ένα από τα πλέον δημοφιλή ομαδικά σπορ.

1875: Πεθαίνει από φυματίωση σε ηλικία μόλις 28 ετών ο Σέσιλ Βαλεντάιν Ντε Βιρ, ο πρώτος επίσημος πρωταθλητής Αγγλίας στο σκάκι (1866).

Ακολουθείστε τo SPORTDAY.GR στο Google News