Σαν Σήμερα - Φρανσίσκο Λάζαρο: Ο πρώτος αθλητής που πέθανε κατά τη διάρκεια των Ολυμπιακών Αγώνων

Σύμφωνα με τον θρύλο, ο Έλληνας στρατιώτης ο οποίος έτρεξε μετά το τέλος της Μάχης του Μαραθώνα στην Αθήνα για να αναγγείλει τη νίκη επί των Περσών, άφησε εξαντλημένος την τελευταία του πνοή λίγο αφότου ξεστόμισε το περίφημο «νενικήκαμεν».

Δυόμισι χιλιάδες χρόνια αργότερα, ένας αθλητής που μετείχε στον αγώνα που προέκυψε από αυτήν την ιστορική διήγηση, έχασε κι αυτός τη ζωή του. Σε αντίθεση μάλιστα με τον αρχαίο οπλίτη (που πολλοί συγχέουν με τον δρομέα Φειδιππίδη, ο οποίος όμως, σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, είχε σταλεί στη Σπάρτη πριν από τη Μάχη του Μαραθώνα για να ζητήσει στρατιωτική βοήθεια) δεν κατόρθωσε να φέρει σε πέρας την αποστολή του.

Ήταν ο Πορτογάλος δρομέας Φρανσίσκο Λάζαρο, ο οποίος κατέρρευσε στο 29ο χιλιόμετρο της διαδρομής του Μαραθωνίου των Ολυμπιακών Αγώνων της Στοκχόλμης και πέθανε στο νοσοκομείο Serafen μία ημέρα αργότερα, στις 15 Ιουλίου 1912. Ήταν μόλις 22 ετών και είχε όλη τη ζωή μπροστά του, έπεσε όμως θύμα της αγάπης του για το τρέξιμο, αλλά και της λανθασμένης αντίληψής του για τον τρόπο αντιμετώπισης της ζέστης.

Όπως διαπίστωσαν οι γιατροί μετά τον θάνατό του, ο Λάζαρo είχε αλείψει ζωικό λίπος στα περισσότερα σημεία του σώματός του, πιστεύοντας ότι έτσι θα αποκτούσε «ασπίδα» προστασίας από τις καυτές αχτίδες του ήλιου. Δεν μπορούσε να φανταστεί, όμως, ότι το στρώμα λίπους θα περιόριζε την εξάτμιση του ιδρώτα απ’ το σώμα του και θα προκαλούσε ανισορροπία ηλεκτρολυτών (δηλαδή οξεία αφυδάτωση) που θα τον οδηγούσε στον θάνατο.

Σύμφωνα με μία εκδοχή, δύο Πορτογάλοι αθλητές που τον είχαν ξεπροβοδίσει για τον αγώνα, ο Αρμάντο Κορτεσάο κι ο Φερνάντο Κορέια, του είπαν ότι αυτό που είχε κάνει ήταν επικίνδυνο και τον παρακίνησαν να κάνει μπάνιο για να βγάλει το λίπος απ’ το σώμα του. Ήταν, όμως, αργά κι ο Λάζαρο δεν μπορούσε να ρισκάρει να χάσει την εκκίνηση, η οποία κατά τραγική ειρωνεία καθυστέρησε κατά δύο ώρες (αντί για τις 11:30, δόθηκε στις 13:48).

Μετά το δυνατό ξεκίνημα ο Λάζαρο έμεινε πίσω απ’ τους προπορευόμενους. Στο 15ο χιλιόμετρο ήταν 27ος, όμως στο 25ο ανέβηκε στη 18η θέση και έδειχνε ικανός για ακόμα καλύτερο πλασάρισμα. Τότε, όμως, έχασε για πρώτη φορά τις δυνάμεις του και έπεσε. Κατάφερε να σηκωθεί στα πόδια του, όμως δυσκολευόταν να ορίσει τις κινήσεις του και πιο πολύ περπατούσε, παρά έτρεχε. Όταν έπεσε ξανά, στο 29ο χιλιόμετρο, είχε περιέλθει σε κωματώδη κατάσταση.

Οι γιατροί στο νοσοκομείο μέτρησαν τη θερμοκρασία του σώματός του στους 41 βαθμούς Κελσίου και διέγνωσαν λανθασμένα μηνιγγίτιδα. Δεν έφυγαν ούτε στιγμή από το προσκέφαλό του όμως δεν βρήκαν τρόπο για να τον συνεφέρουν μέχρι τις 6 το πρωί που εξέπνευσε. Σύμφωνα με τη νεκροψία ο Λάζαρο δεν είχε πάρει στρυχνίνη ή κάποια άλλη βοηθητική ουσία, όπως υποστήριξαν αργότερα άνθρωποι της πορτογαλικής αποστολής σε μια προσπάθεια να εξηγήσουν τι μπορεί να είχε φταίξει. Αιτία του θανάτου του δρομέα ήταν η οξεία αφυδάτωση.

Είχαν ηχήσει «καμπανάκια»

Από τις προηγούμενες διοργανώσεις είχαν ηχήσει «καμπανάκια» για τους κινδύνους που έκρυβε ο Μαραθώνιος για την υγεία των αθλητών. Στους Ολυμπιακούς του 1908 στο Λονδίνο, ο προπορευόμενος Ιταλός Ντοράντο Πιέτρι είχε βρεθεί στην ίδια θέση με τον άτυχο Πορτογάλο λίγα μέτρα πριν τον τερματισμό. Οι κριτές τον πήγαν… σηκωτό μέχρι το νήμα αλλά μ’ αυτόν τον τρόπο προκάλεσαν την ακύρωσή του. Δεν έχει αποδειχθεί αν του παρείχαν νερό, αν όμως το έκαναν ενδέχεται με αυτόν τον απλό τρόπο να του έσωσαν τη ζωή.

Το 1904 στο Σεντ Λούις, ο Αμερικανός νικητής Τομ Χικς είχε πιει ένα μίγμα από ασπράδια αυγών και στρυχνίνη για να ανακτήσει δυνάμεις στη διάρκεια του αγώνα και να φτάσει πρώτος στο νήμα του τερματισμού. Οι διοργανωτές είχαν τοποθετήσει τότε μόνο ένα σταντ με νερά στο μέσον της διαδρομής, τα οποία είναι αμφίβολο ότι έφτασαν για όλους τους συμμετέχοντες. Πολλοί από αυτούς, λοιπόν, εγκατέλειψαν εξουθενωμένοι την προσπάθεια.

Η αλήθεια είναι ότι στον Μαραθώνιο του 1912 οι Σουηδοί διοργανωτές είχαν λάβει κάποια πρόσθετα μέτρα πρόληψης. Είχαν απαιτήσει χαρτί γιατρού απ’ όλους τους συμμετέχοντες (ο Λάζαρο το είχε προσκομίσει κανονικά), ενώ είχαν τοποθετήσει  περισσότερα σημεία ανεφοδιασμού με νερό σε όλο το μήκος της διαδρομής, καθώς και πέντε σταθμούς πρώτων βοηθειών. Παρ’ όλα αυτά, δεν απέτρεψαν την πρώτη απώλεια ανθρώπινης ζωής στην ιστορία των σύγχρονων Ολυμπιακών Αγώνων και βασική αιτία ήταν η αφόρητη ζέστη (σταθερά πάνω από 32 βαθμούς Κελσίου) κάτω απ’ την οποία διεξήχθη ο αγώνας.

Οι επτά γιατροί που υπηρετούσαν εκείνες τις μέρες στο Ολυμπιακό Στάδιο της Στοκχόλμης θορυβήθηκαν από τον θάνατο του Πορτογάλου αθλητή και συνέταξαν μια επιστολή προς τη ΔΟΕ με την οποία ζητούσαν την αλλαγή της ώρας διεξαγωγής του Μαραθωνίου. Αντί για το μεσημέρι, θα ήταν ασφαλέστερο η εκκίνηση να δίνεται το πρωί ή αργότερα το απόγευμα.

Η πρόταση ακολουθήθηκε το 1920 στην Αμβέρσα (ο επίπονος αγώνας των 42.195 μέτρων άρχισε στις 4 το απόγευμα), όχι όμως και σε όλες τις διοργανώσεις που ακολούθησαν. Μέχρι και σήμερα, πάντως, δεν έχει καταγραφεί άλλος θάνατος σε Μαραθώνιο Ολυμπιακών Αγώνων, αν και η Ελβετίδα Γκαμπριέλα Άντερσεν-Σις είχε τρομάξει πολύ κόσμο με την εικόνα της το 1984 στο Λος Άντζελες. Από θερμοπληξία πέθανε κατά τη διάρκεια της ολυμπιακής συμμετοχής του μόνο ένας ποδηλάτης, ο Δανός Κνουτ Γένσεν, το 1960 στη Ρώμη.

«Ή θα νικήσω ή θα πεθάνω»

Το πραγματικό όνομα του Λάζαρο ήταν Φρανσίσκο Ντα Σίλβα (Λάζαρο έλεγαν τον πατέρα του κι απ’ τις προσφωνήσεις «ο γιος του Λάζαρο», το καθιέρωσε ως επίσημο επώνυμο), ενώ αβεβαιότητα υπάρχει και για το πότε γεννήθηκε. Η επίσημη σελίδα της ΔΟΕ τον έχει καταχωρισμένο το 1891, όμως πορτογαλικές πηγές δίνουν ακριβή ημερομηνία γέννησης δύο χρόνια νωρίτερα (10 Οκτωβρίου 1889).

Μικρός έπαιζε ποδόσφαιρο στην Μπενφίκα κι επειδή δεν είχε χρήματα για να αγοράσει εισιτήριο για το τραμ, επέστρεφε τρέχοντας στο σπίτι του που απείχε μερικά χιλιόμετρα μακριά. Ο διευθυντής του περιοδικού «Tiro & Sport» που έπαιρνε το τραμ, τον είδε μια φορά να τρέχει και του πρότεινε να συμμετάσχει σε έναν αγώνα 24 χιλιομέτρων που διεξαγόταν το 1908 στη Λισαβώνα. Ο Λάζαρο πήρε μέρος και κέρδισε την πρώτη θέση κι από τότε αφοσιώθηκε στο τρέξιμο, παράλληλα με την εργασία του ως μαραγκός σε εργοστάσιο κατασκευής αμαξωμάτων.

Τα χρόνια που ακολούθησαν ο Λάζαρο σημείωσε αμέτρητες διακρίσεις σε αγώνες μεγάλων αποστάσεων. Το 1910 κέρδισε τον πρώτο Μαραθώνιο που διεξήχθη ποτέ στην πορτογαλική επικράτεια, επιτυχία που επανέλαβε και τα δύο χρόνια που ακολούθησαν. Αν και η διαδρομή ήταν πολύ δύσκολη, με λακκούβες και υψώματα, η καλύτερή του επίδοση ήταν 2 ώρες 52:08, τη στιγμή που ο Τζόνι Χέιζ είχε κερδίσει το χρυσό ολυμπιακό μετάλλιο το 1908 με χρόνο 2 ώρες 55:18. Οι ελπίδες του Πορτογάλου δρομέα για διάκριση στη Στοκχόλμη ήταν βάσιμες, γι’ αυτό οι συμπατριώτες του τον έχρισαν σημαιοφόρο της αποστολής στην Τελετή Έναρξης.

Θρυλείται ότι ο Λάζαρο είχε πει πριν τον αγώνα «ή θα νικήσω ή θα πεθάνω», προβληματισμένος από τη ζέστη που επικρατούσε. Μάλλον όμως πρόκειται για ύστερη απόπειρα περαιτέρω δραματοποίησης της ιστορίας του, που είχε συγκινήσει σύσσωμη την αθλητική κοινότητα της εποχής του. Στην επιμνημόσυνη δέηση που πραγματοποιήθηκε στις 20 Ιουλίου 1912 στο Ολυμπιακό Στάδιο της σουηδικής πρωτεύουσας παρευρέθηκαν 24.000 φίλαθλοι για να τιμήσουν τη μνήμη του, ενώ με πρωτοβουλία του βασιλιά Γουσταύου του Ε’ συγκεντρώθηκε ένα ποσό που αντιστοιχεί σε 100.000 σημερινά ευρώ, για την ενίσχυση της συντρόφου του που την εποχή του θανάτου του ήταν έγκυος στο παιδί τους. Ο βασιλιάς της Σουηδίας κάλυψε και τα έξοδα μεταφοράς της σορού του αδικοχαμένου αθλητή στην Πορτογαλία.

Η κόρη του Λάζαρο γεννήθηκε στα τέλη του 1912 και βαφτίστηκε  Φρανσίσκα προς τιμήν του. Κι όταν μεγάλωσε και έμαθε για ποιον λόγο δεν γνώρισε ποτέ τον πατέρα της, αποφάσισε να μην ασχοληθεί ποτέ στη ζωή της με τον αθλητισμό.

Έτσι τίμησαν τη μνήμη του

Οι Πορτογάλοι συμμετείχαν το 1912 για πρώτη φορά σε Ολυμπιακούς Αγώνες και η τραγωδία του Λάζαρο τους έχει στιγματίσει. Δεν ήταν δυνατόν, λοιπόν, να μην τιμήσουν ποικιλοτρόπως τη μνήμη του. Το όνομα του αδικοχαμένου αθλητή έχει δοθεί σε δρόμους πολλών πόλεων της χώρας, αλλά και στο γήπεδο της «μικρής» Μπενφίκα (CF Benfica) που ιδρύθηκε το 1933 και μετέχει στο περιφερειακό πρωτάθλημα.

Εκατό χρόνια μετά τον θάνατό του κυκλοφόρησαν δύο βιογραφίες του, που καταγράφουν τη ζωή του και προσπαθούν να εξηγήσουν τι τον οδήγησε στον θάνατο. Βασισμένο στην τραγική ιστορία του Λάζαρο είναι και το μυθιστόρημα «Cemitério de Pianos» του γνωστού λογοτέχνη Ζοζέ Λουίς Πεϊσότο (2007), ενώ το 2013 ο τότε πρέσβης της Πορτογαλίας στη Στοκχόλμη, Αντρέ Ολιβέιρα, έγραψε μια μυθιστορηματική βιογραφία με τίτλο «Corro para a Eternidade: A trágica ambição de Francisco Lázaro», με τον αδικοχαμένο αθλητή σε ρόλο αφηγητή.

Τη μνήμη του Λάζαρο έχουν τιμήσει και οι Σουηδοί. Από το 1913 έχουν τοποθετήσει ένα μνημείο στο σημείο όπου εικάζεται ότι έχασε τις αισθήσεις του. Το 2012, στην εκατοστή επέτειο του θανάτου του, πραγματοποιήθηκε αγώνας στην παλιά διαδρομή και οι Πορτογάλοι συμμετέχοντες σταμάτησαν πριν το 30ό χιλιόμετρο και απέτισαν φόρο τιμής.

Δεν είναι παράξενο που οι Πορτογάλοι μνημονεύουν τον Φρανσίσκο Λάζαρο πιο πολύ από αθλητές τους που κέρδισαν μετάλλια. Ο αδικοχαμένος μαραθωνοδρόμος συμβολίζει τα αγνά αθλητικά ιδεώδη που πρέσβευε ο Πιερ ντε Κουμπερτέν (o οποίος έζησε το γεγονός κι έστειλε συλλυπητήριο τηλεγράφημα στην οικογένεια του αθλητή). Ήταν ένας αγνός εραστής του αθλητισμού, που πλήρωσε με τη ζωή του το πάθος του για τη συμμετοχή στην κορυφαία αθλητική διοργάνωση.

Πηγές: www.olympics.com («Francisco LÁZARO»), pt.wikipedia.org («Francisco Lázaro»), en.wikipedia.org («Athletics at the 1912 Summer Olympics – Men’s Marathon»), www.grunge.com («The Truth About The First Modern Olympic Death»), www.thenationalnews.com («Arabic translation of novel about first Portuguese Olympic marathon runner debuts at Sharjah International Book Fair»), history.physio («Pathway to the Modern Olympic Polyclinic»).

Άλλα γεγονότα στην Ελλάδα και τον κόσμο στις 15 Ιουλίου

2023: Ο χρυσός παραολυμπιονίκης του Τόκιο Νάσος Γκαβέλας κερδίζει με οδηγό τον Δημήτρη Χρυσάφη το χρυσό μετάλλιο στα 100 μ. Τ11 του Παγκοσμίου Πρωταθλήματος ΑμεΑ στο Παρίσι με χρόνο 10.93, που συνιστά ισοφάριση του ρεκόρ αγώνων.

2018: Η Γαλλία κατακτά το Παγκόσμιο Κύπελλο για δεύτερη φορά στην ιστορία της, μια και νικά με 4-2 την Κροατία στον τελικό του «Λουζνίκι» (18’ αυτ. Μάντζουκιτς, 38’ πέν. Γκριεζμάν, 59’ Πογκμπά, 65’ Εμπαπέ/28’ Πέρισιτς, 69’ Μάντζουκιτς). Ο Ντιντιέ Ντεσάν γίνεται μόλις ο τρίτος άνθρωπος που κατακτά το τρόπαιο και ως προπονητής εκτός από παίκτης (1998), μετά τον Βραζιλιάνο Μάριο Ζαγκάλο και τον Γερμανό Φραντς Μπεκενμπάουερ.

2017: Η Ισπανίδα Γαρμπίνιε Μουγουρούθα κατακτά το Γουίμπλεντον νικώντας στον τελικό τη Βένους Γουίλιαμς με 2-0 (7-5, 6-0).

2007: Η Βραζιλία κατακτά το Κόπα Αμέρικα για όγδοη φορά συντρίβοντας στον τελικό την Αργεντινή με 3-0, με γκολ των Ζούλιο Μπαπτίστα (4’), Ρομπέρτο Αγιάλα (αυτογκόλ, 40’) και Ντάνι Άλβες (69’).

2001: Η εθνική ομάδα πόλο νεανίδων κατακτά το χρυσό μετάλλιο στο Πανευρωπαϊκό Πρωτάθλημα του Μάντσεστερ επικρατώντας στον τελικό με 8-6 της Τσεχίας.

1991: Ο Ολυμπιακός κερδίζει από τον Παναθηναϊκό τη μάχη για την απόκτηση του διεθνή μεσοεπιθετικού της ΑΕΛ, Βασίλη Καραπιάλη.

1989: Σκοτώνεται σε τροχαίο δυστύχημα στο Λονδίνο ο 33χρονος επιθετικός Λόρι Κάνινγκαμ, ο πρώτος Άγγλος ποδοσφαιριστής που αγωνίστηκε στη Ρεάλ Μαδρίτης (1979-84).

1983: Ο Απόλλων Σμύρνης κάνει τη έκπληξη μια και αποκτά τον διεθνή Ολλανδό μεσοεπιθετικό Ρενέ Φαν ντε Κέρκοφ, στέλεχος των «οράνιε» που είχαν φτάσει στους τελικούς των Παγκοσμίων Κυπέλλων του 1974 και του 1978.

1970: Η Δανία κατακτά το πρώτο Παγκόσμιο Κύπελλο Γυναικών νικώντας στον τελικό την Ιταλία με 2-0.

1966: Η Ουγγαρία νικά με 3-1 τη Βραζιλία και την απειλεί με αποκλεισμό από τον πρώτο γύρου του Παγκοσμίου Κυπέλλου της Αγγλίας. Τα γκολ πετυχαίνουν οι Μπένε (2’), Φάρκας (64’) και Μέσολι (73’ πέν), ενώ για τη «σελεσάο» είχε ισοφαρίσει ο Τοστάο (14’).

1962: Ο Ζακ Ανκετίλ κερδίζει τον Γύρο της Γαλλίας για δεύτερη διαδοχική χρονιά και τρίτη συνολικά.

1952: Η Ελλάδα ηττάται με 2-1 από τη Δανία στο Τάμπερε σε αγώνα του ποδοσφαιρικού τουρνουά των Ολυμπιακών Αγώνων του Ελσίνκι. Κορυφαίος παίκτης της Εθνικής μας είναι ο τερματοφύλακας του Πανιωνίου, Νίκος Πεντζαρόπουλος, ο οποίος θα προσελκύσει το ενδιαφέρον του προπονητή της Ίντερ, Αλφρέντο Φόνι, που θα του προτείνει μεταγραφή. Πράγματι ο Πεντζαρόπουλος θα μεταβεί στο Μιλάνο και θα δοκιμαστεί για μερικούς μήνες, όμως στις 19 Φεβρουαρίου 1953 θα επιστρέψει στην Αθήνα αφού ο Πανιώνιος δεν θα του δώσει μεταγραφή.

1949: Οι Τσεχοσλοβάκοι τενίστες Γιάροσλαβ Ντρόμπνι και Βλαντιμίρ Τσέρνικ ζητούν πολιτικό άσυλο στις ΗΠΑ.

1931: Ο Ελίτζιο Σαρντίνιας, γνωστός ως «Kid Chocolate», γίνεται ο πρώτος πυγμάχος από την Κούβα που αναδεικνύεται παγκόσμιος πρωταθλητής, όταν νικά τον κάτοχο του τίτλου Μπένι Μπας με τεχνικό νοκ-άουτ. Θα υπερασπιστεί τον τίτλο του με επιτυχία άλλες 3 φορές για να τον χάσει το 1933 από τον Φράνκι Κλικ.

1930: Ο Βραζιλιάνος διαιτητής Αλμέιντα Ρέγκο μπερδεύεται και σφυρίζει τη λήξη του αγώνα Αργεντινή-Γαλλία για το 1ο Παγκόσμιο Κύπελλο στο 84ο λεπτό, ενώ το σκορ είναι 1-0 υπέρ των Λατινοαμερικανών με γκολ του Λουίς Μόντι από το 81ο. Ύστερα από έντονες διαμαρτυρίες θα καταλάβει το λάθος του και θα δώσει συνέχεια στον αγώνα, όμως το σκορ δεν θα αλλάξει.

1912: Ο Τζιμ Θορπ κερδίζει το χρυσό μετάλλιο στο δέκαθλο στους Ολυμπιακούς Αγώνες της Στοκχόλμης με νέο ολυμπιακό ρεκόρ (8.413 βαθμοί).

1908: Ο Μιχάλης Δώριζας, κάτοικος Κωνσταντινούπολης, κατακτά το ασημένιο μετάλλιο στον ακοντισμό στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Λονδίνου με βολή 51.36 μ. Νικητής αναδεικνύεται με 54.45 μ. ο 18χρονος Σουηδός Έρικ Λέμινγκ, ο οποίος είναι και ο κάτοχος του παγκοσμίου ρεκόρ (57.33).

1900: Ο Αμερικανός Άλβιν Κρενζλάιν κερδίζει το χρυσό μετάλλιο στα 60 μ. στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Παρισιού με χρόνο 7.0. Το αγώνισμα θα κάνει τη δεύτερη και τελευταία εμφάνισή του στο ολυμπιακό πρόγραμμα το 1904 στο Σεντ Λούις. Την ίδια μέρα ο Κρενζλάιν κερδίζει το χρυσό και στο μήκος με 7.18,5 μ.

1899: Πεθαίνει ο εθνικός ευεργέτης, Γεώργιος Αβέρωφ, ο οποίος είχε διαθέσει τα χρήματα για την αναμαρμάρωση του Παναθηναϊκού Σταδίου ώστε να μπορέσει να φιλοξενήσει τους 1ους Ολυμπιακούς Αγώνες της σύγχρονης εποχής.

1895: Η Σάρλοτ Κούπερ κερδίζει το Γουίμπλεντον για πρώτη φορά στην καριέρα της, νικώντας στον τελικό την Έλεν Τζάκσον με 2-0 (7-5, 8-6).

Ακολουθείστε τo SPORTDAY.GR στο Google News