Σαν Σήμερα - Αναστάσιος Μεταξάς: Ο ολυμπιονίκης αρχιτέκτονας του Παναθηναϊκού Σταδίου

Ο χαρακτήρας που έχει αποκτήσει η Αθήνα στα μάτια των ξένων επισκεπτών, οφείλεται όχι μόνο στα αρχαία μνημεία, αλλά και στα νεοκλασικά της κτίρια.

Δεν γίνεται να περάσει κάποιος για πρώτη φορά έξω από το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, το Προεδρικό Μέγαρο και το Μέγαρο Χαροκόπου (το οποίο στεγάζει σήμερα το Μουσείο Μπενάκη) και να μην του αποσπάσει την προσοχή. Αν μάλιστα ο τουρίστας είναι φίλος του αθλητισμού, θα κάνει σίγουρα μια στάση για φωτογραφίες στο Παναθηναϊκό Στάδιο, ένα από τα πιο διάσημα τοπόσημα της πρωτεύουσας της Ελλάδας, που συνδέει την αρχαία με τη σύγχρονη εποχή.

Τι σχέση έχουν όλα αυτά μεταξύ τους; Υπεύθυνος για την ανέγερση ή τον καλλωπισμό τους ήταν ο αρχιτέκτονας Αναστάσιος Μεταξάς, τον οποίο θυμόμαστε σήμερα με αφορμή την επέτειο του θανάτου του, στις 28 Ιανουαρίου 1937.

Η σχέση του συγκεκριμένου ανθρώπου με τον αθλητισμό, μάλιστα, δεν περιορίζεται στο ότι πάνω σε δικά του σχέδια βασίστηκε η αναμόρφωση του Παναθηναϊκού Σταδίου για τις ανάγκες των Ολυμπιακών Αγώνων του 1896. Παράλληλα με την αρχιτεκτονική του δραστηριότητα υπήρξε αθλητής της σκοποβολής και μάλιστα ολυμπιονίκης σε περισσότερες από μία διοργανώσεις!

Ίσως μάλιστα να αποτελεί τον μοναδικό αθλητή στην ιστορία των Ολυμπιακών Αγώνων που διαγωνίστηκε σε εγκατάσταση που είχε σχεδιάσει ο ίδιος. Διότι το Σκοπευτήριο της Καλλιθέας, το οποίο φιλοξένησε τα αγωνίσματα της σκοποβολής το 1896, ανεγέρθηκε από το μηδέν πάνω σε σχέδια του Μεταξά δίπλα στον Ιερό Ναό του Αγίου Νικολάου, στη σημερινή οδό Θησέως (στον χώρο όπου βρίσκεται πλέον το σχολικό συγκρότημα του 10υ Γυμνασίου της πόλης).

Οι διακρίσεις στους Ολυμπιακούς Αγώνες

Ως λάτρης του κυνηγιού ο Μεταξάς ήταν δεινός σκοπευτής, αν και δεν ήταν αυτό που λέμε σήμερα συστηματικός αθλητής (το «ερασιτέχνης» ήταν αυτονόητο για όλους εκείνη την εποχή).

Ο πρώην πρέσβης της Βρετανίας στην Αθήνα, Μάικλ Λιουέλιν Σμιθ, υποστηρίζει στο εξαιρετικό βιβλίο του «Οι Ολυμπιακοί του 1896 στην Αθήνα» (κυκλοφόρησε στα ελληνικά το 2004 από την «Εστία»), ότι είχε δηλώσει συμμετοχή «απλώς για το γούστο». Προσθέτει, πάντως, ότι είχε λάβει μέρος μαζί με τους υπόλοιπους Έλληνες συμμετέχοντες στην προετοιμασία που πραγματοποιήθηκε υπό τις οδηγίες του Γεωργίου Στρέιτ, μετέπειτα Υπουργού Εξωτερικών στην κυβέρνηση του Ελευθερίου Βενιζέλου.

Παρότι δεν είχε προσδοκίες, οι επιδόσεις του Μεταξά ήταν κάτι παραπάνω από αξιόλογες. Στο στρατιωτικό τουφέκι από 200 μέτρα, αγώνισμα το οποίο κέρδισε ο Παντελής Καρασεβδάς, κατέλαβε την τέταρτη θέση με πολύ μικρή διαφορά από τον τρίτο, Νικόλαο Τρικούπη (1.701 έναντι 1.713 βαθμών). Και στο ελεύθερο τουφέκι τριών στάσεων από 300 μέτρα, βγήκε πάλι τέταρτος με πιο μεγάλη διαφορά από τον τρίτο, τον Δανό Βίγκο Γένσεν (1.102 έναντι 1.305).

Δεν άγγιξε ακριβώς το μετάλλιο, μια και τότε απονεμόταν ασημένιο μόνο στον νικητή και στους υπόλοιπους τίποτα – η ΔΟΕ αναγνώρισε αργότερα ως «μετάλλια» τις επιδόσεις των τριών πρώτων σε κάθε άθλημα. Βρήκε όμως το κίνητρο για να συνεχίσει να μετέχει σε αγώνες σκοποβολής. Εντάχθηκε στον Πειραϊκό Σύνδεσμο και το 1906 πήρε μέρος στους Μεσοολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας, καταλαμβάνοντας τη δεύτερη θέση στον πήλινο στόχο (τραπ).

Έτσι, το 1908 έκανε το ταξίδι στο Λονδίνο για την πρώτη ολυμπιακή συμμετοχή του εκτός συνόρων. Πήρε μέρος ξανά στο ατομικό του τραπ και επιβεβαίωσε την κλάση του, μια και με 57 επιτυχημένες βολές ισοβάθμησε στην τρίτη θέση με τον Βρετανό Αλεξάντερ Μόντερ και μοιράστηκε μαζί του το χάλκινο μετάλλιο. Πρώτος κατετάγη ο Καναδός Γουόλτερ Γιούιν με 72 εύστοχες βολές και δεύτερος ο συμπατριώτης του Τζορτζ Μπίτι με 67.

Τότε είχε πλέον καθιερωθεί η απονομή μεταλλίων στους τρεις πρώτους κάθε αγωνίσματος και το χάλκινο του Μεταξά ήταν ένα από τα μόλις τέσσερα με τα οποία επέστρεψε στην Ελλάδα η εθνική μας ομάδα. Τα υπόλοιπα τρία ήταν ασημένια, εκ των οποίων τα δύο τα κέρδισε ο Κωστής Τσικλητήρας στο μήκος και το ύψος άνευ φοράς και το άλλο ο Μιχάλης Δώριζας στον ελεύθερο ακοντισμό.

Το 1912, όταν είχε πλέον κλείσει τα 50 του χρόνια (γεννήθηκε στις 27 Φεβρουαρίου 1862), πήρε μέρος και στους Ολυμπιακούς Αγώνες της Στοκχόλμης. Παρά τον αυξημένο ανταγωνισμό στο τραπ, έχασε οριακά το βάθρο μια και κατετάγη τέταρτος με 88 εύστοχες βολές, ισόβαθμος με άλλους τέσσερις αθλητές. Ο Λετονός Χάραλντς Μπλάους που κέρδισε το χάλκινο μετάλλιο (εκπροσωπώντας τη Ρωσική Αυτοκρατορία) ευστόχησε σε 91 προσπάθειες. O Μεταξάς διαγωνίστηκε και στο πιστόλι μονομαχίας από 30 μ. αλλά δεν διακρίθηκε (35ος).

Τα κτίρια που φέρουν την υπογραφή του

Πιο σημαντική, βέβαια, ήταν η συνεισφορά του Μεταξά στον τομέα της αρχιτεκτονικής. Η ιστορία του μοιάζει με εκείνη του Ούγγρου, Άλφρεντ Χάγιος, ο οποίος διακρίθηκε στην κολύμβηση στους πρώτους σύγχρονους Ολυμπιακούς Αγώνες και κατόπιν πραγματοποίησε λαμπρή καριέρα ως αρχιτέκτονας και σχεδίασε πολλά σημαντικά κτίρια Βουδαπέστης.

Ως γόνος αριστοκρατικής οικογένειας (πατέρας του ήταν ο υποστράτηγος Γεράσιμος Μεταξάς, υπασπιστής του βασιλιά Γεωργίου Α’) είχε ευκολότερα πρόσβαση στην εξουσία. Γι’ αυτό και λίγο καιρό αφότου αποφοίτησε από το Πανεπιστήμιο της Δρέσδης διορίστηκε αρχιτέκτονας της βασιλικής οικογένειας. Έτσι, όταν αποφασίστηκε η αναβίωση των Ολυμπιακών Αγώνων το 1894 με τόπο φιλοξενίας την Αθήνα πήρε την πρωτοβουλία να εκπονήσει τα σχέδια για την αναστήλωση του Παναθηναϊκού Σταδίου, έχοντας ως πρότυπο το μοντέλο καλλωπισμού που είχε ακολουθήσει ο Ηρώδης ο Αττικός το 140 μ.Χ.

Το έργο προχώρησε χάρη στη γενναιόδωρη χορηγία του εθνικού ευεργέτη, Γεωργίου Αβέρωφ, ο οποίος ενθουσιάστηκε με τα σχέδια του νεαρού αρχιτέκτονα και ανταποκρίθηκε άμεσα στο κάλεσμα του Διαδόχου του ελληνικού θρόνου, Κωνσταντίνου. Αν και το κόστος ξεπέρασε κατά πολύ τον αρχικό προϋπολογισμό των 525.000 δρχ., το Καλλιμάρμαρο απέκτησε έγκαιρα τη μορφή που έχει έως και σήμερα και φιλοξένησε τα περισσότερα αθλήματα της διοργάνωσης.

Ο Μεταξάς, βέβαια, επέκτεινε τη δραστηριότητά του και εκτός των αθλητικών κτιρίων και θεωρείται ένας από τους κορυφαίους εκπροσώπους του νεοκλασικισμού στη χώρα μας. Ήδη αναφέραμε ότι σε δικά του σχέδια βασίστηκε η κατασκευή νοσοκομείων όπως το Αιγινήτειο ή η επέκταση του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου και του Προεδρικού Μεγάρου.

Σχεδίασε επίσης το σπίτι του Ελευθέριου Βενιζέλου στην οδό Λουκιανού, το οποίο εδώ και δεκαετίες αποτελεί στέγη του εκάστοτε Βρετανού πρέσβη στην Αθήνα (η χήρα του εθνάρχη, Έλενα Βενιζέλου, το πούλησε στη βρετανική κυβέρνηση). Την υπογραφή του φέρουν κι άλλα εμβληματικά κτίρια όπως αυτό της Ιονικής Τράπεζας στη συμβολή των οδών Πεσμαζόγλου και Πανεπιστημίου, καθώς και το παρακείμενο της Λαϊκής (συγχωνεύτηκαν το 1958).

Επίσης, σχεδίασε και πολλές εκκλησίες εντός και εκτός Αττικής, όπως ο Καθεδρικός Ναός του Αγίου Ανδρέα στην Πάτρα κι ο Ιερός Ναός του Αγίου Γεράσιμου στην Κεφαλλονιά – νησί το οποίο ήταν και ο τόπος καταγωγής του. Εμβληματικό έργο του είναι και το Μαλλιαροπούλειο Δημοτικό Θέατρο στην Τρίπολη.

Η ανάμιξη στην πολιτική και το τέλος

Το 1929 το ελληνικό κράτος τίμησε τον Μεταξά διορίζοντάς τον γερουσιαστή Αττικοβοιωτίας. Όταν το σώμα διαλύθηκε, το 1935, πήρε μέρος στις εκλογές ως υποψήφιος του Λαϊκού Κόμματος και εξελέγη βουλευτής Αθηνών. Παρέμεινε στη θέση αυτή μέχρι την κατάλυση του δημοκρατικού πολιτεύματος από τον συνεπώνυμό του, Ιωάννη Μεταξά, στις 4 Αυγούστου 1936. Τα προηγούμενα χρόνια είχε διατελέσει και μέλος της Επιτροπής Ολυμπιακών Αγώνων.

Πέθανε ξαφνικά στις 28 Ιανουαρίου 1937, χτυπημένος από τη γρίπη. Ο θάνατός του πέρασε στα «ψιλά» του Τύπου της εποχής και οι αναφορές δεν κάλυπταν το εύρος της πλούσιας δράσης του. Η εφημερίδα «Αθλητισμός» της επομένης τον μνημονεύει απλώς ως «γνωστό φίλαθλο», χωρίς να κάνει νύξη στις επιτυχίες του στη σκοποβολή – κάτι που δείχνει ότι εκείνη την εποχή η διάκριση στους Ολυμπιακούς Αγώνες δεν είχε την αίγλη που έχει αποκτήσει σήμερα.

Το κράτος τον τίμησε με τον εντοιχισμό αναμνηστικής πλάκας με τη μορφή του, στο εσωτερικό του Παναθηναϊκού Σταδίου. Τα αποκαλυπτήρια πραγματοποιήθηκαν από τον Διάδοχο του ελληνικού θρόνου Παύλο στις 4 Ιουνίου 1939, στο περιθώριο του Πανελληνίου Πρωταθλήματος στίβου γυναικών και τη μνήμη του εκλιπόντα τίμησαν πολλές εξέχουσες μορφές της ελληνικής κοινωνίας.

Πηγές: Μάικλ Λιουέλιν Σμιθ: Οι Ολυμπιακοί του 1896 στην Αθήνα (εκδ. Βιβλιοπωλείον της Εστίας, μετάφραση Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, 2004), Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Βουλής (εφημερίδα «Αθλητισμός»: φύλλο της 29ης Ιανουαρίου 1937, εφημερίδα «Ακρόπολις»: φύλλο της 6ης Ιουνίου 1939), nou-pou.gr («Το Σκοπευτήριο της Καλλιθέας»), archaeologia.eie.gr («Ιονική Τράπεζα»), el.wikipedia.org («Αναστάσιος Μεταξάς», «Παναθηναϊκό Στάδιο», «Σκοποβολή στους Θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες 1896»), en.wikipedia.org («Shooting at the 1912 Summer Olympics»), olympics.com («Anastasios Metaxas»).

Άλλα γεγονότα στην Ελλάδα και τον κόσμο στις 28 Ιανουαρίου

2012: Η Εθνική πόλο γυναικών κατακτά το ασημένιο μετάλλιο στο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα του Αϊντχόφεν, αφού στον τελικό γνωρίζει την ήττα με 13-10 από την Ιταλία. Προπονητής της Εθνικής είναι ο Γιώργος Μορφέσης και βασικές παίκτριες οι Αλεξάνδρα Ασημάκη, Αντιγόνη Ρουμπέση, Σταυρούλα Αντωνάκου, Ηλέκτρα Ψούνη, Χριστίνα Τσουκαλά, Αγγελική Γερόλυμου κ.ά.

2001: Ο ΠΑΟΚ συντρίβει με 7-1 την Καλαμάτα στην Τούμπα και ισοφαρίζει το ρεκόρ ευρύτερης νίκης του στην Α’ Εθνική (είχε νικήσει με το ίδιο σκορ και την Καστοριά την περίοδο 1974-75). Θα το καταρρίψει στις 16 Φεβρουαρίου 2025, με το 7-0 επί της Λαμίας.

1998: To Stade de France ανοίγει για πρώτη φορά τις πύλες του για τον φιλικό αγώνα ανάμεσα στη Γαλλία και την Ισπανία (1-0).

1996: Ο Γερμανος τενίστας Μπόρις Μπέκερ κατακτά τον τελευταίο γκραν σλαμ τίτλο της καριέρας του, το Αυστραλιανό Όπεν, όταν νικά στον τελικό τον Αμερικανό Μάικλ Τσανγκ με 3-1 σετ (6-2, 6-4, 2-6, 6-2).

1993: Οι οπαδοί του Ολυμπιακού εξωθούν σε παραίτηση τον προπονητή, Αντώνη Γεωργιάδη και ζητούν την επιστροφή του Όλεγκ Μπλαχίν, ο οποίος είχε απολυθεί μερικές ημέρες νωρίτερα.

1991: Πεθαίνει στα 87 του ο Ρεντ Γκρέιντζ, ένας από τους κορυφαίους παίκτες του αμερικάνικου ποδοσφαίρου κατά την περίοδο του Μεσοπολέμου.

1989: Η Στέφι Γκραφ κατακτά το Αυστραλιανό Όπεν νικώντας στον τελικό την Ελένα Σούκοβα με 2-0 σετ (6-4, 6-4). Η Γερμανίδα τενίστρια φτάνει τις πέντε διαδοχικές κατακτήσεις τουρνουά γκραν σλαμ, αφού το 1988 τα είχε κερδίσει όλα.

1988: Με κορυφαίο παίκτη τον Παναγιώτη Γιαννάκη, ο οποίος απόντος του Νίκου Γκάλη σημειώνει 32 πόντους, η Εθνική Ελλάδας νικά με 89-76 την αντίστοιχη της Τσεχοσλοβακίας στη Ζίλινα και προκρίνεται στην τελική φάση του Ευρωμπάσκετ του ’89.

1974: Ο Μοχάμεντ Αλί νικά στο Μάντισον Σκουέαρ Γκάρντεν τον Τζο Φρέιζερ με ομόφωνη απόφαση των κριτών και παίρνει ρεβάνς για την προ τριετίας ήττας του που του είχε στερήσει τον τίτλο του παγκόσμιου πρωταθλητή στα βαρέα βάρη της πυγμαχίας. Χάρη σ’ αυτήν τη νίκη, ο Αλί αποκτά το δικαίωμα να διεκδικήσει τη ζώνη του παγκόσμιου πρωταθλητή από τον Τζορτζ Φόρμαν, ο οποίος στο μεταξύ είχε εκθρονίσει τον Φρέιζερ.

1962: Ο Παναθηναϊκός νικά με 2-1 τον Ολυμπιακό στο «Γ. Καραϊσκάκης» σε ένα ντέρμπι που στιγματίζεται από θλιβερά επεισόδια μεταξύ των παικτών, που μεταφέρονται και στην κερκίδα. Τα γκολ του «τριφυλλιού» σημειώνουν ο Μίμης Δομάζος (10′) κι ο Ανδρέας Παπαεμμανουήλ (24′) και των «ερυθρόλευκων» ο Κώστας Παπάζογλου (59′).

1959: Η Σοβιετική Ένωση νικά για πρώτη φορά τις ΗΠΑ σε επίσημο αγώνα μπάσκετ και μάλιστα με το ευρύ 62-37, στο πλαίσιο του τελικού γύρου του Παγκοσμίου Κυπέλλου της Χιλής.

1952: Πεθαίνει σε ηλικία 76 ετών ο Βρετανός δρομέας Τόμας Χικς, χρυσός ολυμπιονίκης στον επεισοδιακό Μαραθώνιο του 1904 στο Σεντ Λούις.

1951: Ο Πανιώνιος ανακηρύσσεται και τυπικά πρωταθλητής Αθηνών, παρότι ηττάται με 2-0 από τον Παναθηναϊκό στο τελευταίο ματς της διοργάνωσης. Βασικά στελέχη των «κυανέρυθρων» είναι οι Νίκος Πεντζαρόπουλος, Γιάννης Σκορδίλης, Φώτης Τσολιάς, Γιάννης Κερδεμελίδης, Θανάσης Σαραβάκος, Κώστας Σωτηριάδης και ο νεαρός Κώστας Νεστορίδης, ο οποίος είναι και ο πρώτος σκόρερ του πρωταθλήματος με επτά τέρματα.

1940: Η ΑΕΚ συντρίβει με 4-0 τον Παναθηναϊκό στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας (20′ Βασιλείου, 36′, 59′ Τζανετής, 68′ Μανέττας) για το Πρωτάθλημα Αθηνών και εξασφαλίζει μαθηματικά τον τίτλο. Πρόκειται για τη μοναδική επίσημη νίκη της Ένωσης επί του «τριφυλλιού» με διαφορά μεγαλύτερη των τριών τερμάτων μέχρι τις 17 Ιανουαρίου 2026 στη Νέα Φιλαδέλφεια, όταν με τέσσερα γκολ του Λούκα Γιόβιτς επαναλαμβάνει το 4-0.

1938: Ο 29χρονος Γερμανός οδηγός, Μπερντ Ροζεμάιερ, σκοτώνεται σε δυστύχημα που σημειώνεται στον αυτοκινητόδρομο Φρανκφούρτης-Ντάρμσταντ, την ώρα που επιχειρεί να βελτιώσει το παγκόσμιο ρεκόρ ταχύτητας στο έδαφος που είχε σημειώσει νωρίτερα μες στην ημέρα (432 χλμ/ώρα).

1922: Η Ένωση Επαγγελματικού Αμερικάνικου Ποδοσφαίρου (American Pro Football Association) μετονομάζεται σε National Football League (NFL).

Ακολουθείστε τo SPORTDAY.GR στο Google News