Σαν Σήμερα - Πιτσίτσι: Ο άνθρωπος πίσω από το έπαθλο του πρώτου σκόρερ της La Liga

Είναι αδύνατον να έχεις ασχοληθεί έστω και λίγο με το διεθνές ποδόσφαιρο και να μην έχεις ακουστά το «Trofeo Pichichi», το έπαθλο που απονέμει κάθε χρόνο η εφημερίδα «Marca» στον κορυφαίο σκόρερ του ισπανικού πρωταθλήματος.

Ήταν τα χρόνια που μεσουρανούσε στην Μπαρτσελόνα ο Λιονέλ Μέσι που το βραβείο άρχισε να γίνεται γνωστό στη χώρα μας με την επίσημη ονομασία που έχει από το 1953. Όπως κι άλλες συνήθειες που με την πάροδο των χρόνων άλλαξαν (οι παλιοί θα θυμούνται ότι κάποτε η La Liga ήταν γνωστή στα μέρη μας μόνο ως «Primera Division»), έτσι και το «Πιτσίτσι» έγινε σιγά-σιγά οικείο και στους Έλληνες φιλάθλους. Ειδικά τη σεζόν 2018-19, όταν ο Αργεντινός σούπερ σταρ ισοφάρισε το ρεκόρ των έξι κατακτήσεων που κατείχε ο αείμνηστος Τέλμο Θάρα, αλλά και τις δύο επόμενες που το βελτίωσε, το εμπεδώσαμε για τα καλά.

Πόσοι γνωρίζετε, όμως, ότι το βαρύτιμο αυτό έπαθλο έχει πάρει την περίεργη ονομασία του από έναν άνθρωπο; Ο οποίος βέβαια δεν το είχε γραμμένο στην ταυτότητα αλλά ως παρατσούκλι, όπως κάθε Ισπανός ποδοσφαιριστής που σέβεται τον εαυτό του; Πρόκειται για τον Ραφαέλ Μορένο Ανζαράντι, θρυλικό γκολτζή της Αθλέτικ Μπιλμπάο στις αρχές του 20ού αιώνα, ο οποίος έφυγε από τη ζωή χτυπημένος από τυφοειδή πυρετό την 1η Μαρτίου 1922, σε ηλικία μόλις 29 ετών.

Την ακριβή έννοια του προσωνυμίου δεν τη γνωρίζουν με απόλυτη βεβαιότητα ούτε στην Ισπανία. Στη βασκική διάλεκτο, πάντως, η λέξη «pichi» χρησιμοποιείται για κάποιον που λάμπει με τις ικανότητές του, ενώ η κατάληξη «-chi» χρησιμοποιείται σε πολλά επίθετα για να δώσει χαϊδευτικό τόνο. Αυτή φαντάζει ως η επικρατέστερη εκδοχή, αφού ο Πιτσίτσι ήταν μικροκαμωμένος (μόλις 1,54 μ., αν και στις ομαδικές φωτογραφίες δείχνει ψηλότερος) και στη σύντομη καριέρα του μάγεψε τον κόσμο που πήγαινε στα γήπεδα για να τον παρακολουθήσει.

Ειδικά στο Μπιλμπάο εξακολουθούν να τον αντιμετωπίζουν ως τον πρώτο πραγματικά μεγάλο ποδοσφαιριστή που ανέδειξε η πόλη. Η προτομή του κοσμεί  εδώ και εκατό χρόνια το Σαν Μαμές και μάλιστα συνδυάζεται με μια παράδοση: ο αρχηγός κάθε ομάδας που φιλοξενείται για πρώτη φορά από την Αθλέτικ, οφείλει να αποθέσει μια ανθοδέσμη στο μνημείο του Πιτσίτσι. Πρόκειται για μια παράδοση που άρχισε την Πρωτοχρονιά του 1927, ύστερα από αυθόρμητη πρωτοβουλία των παικτών της ουγγρικής ΜΤΚ, η οποία άρεσε στους ανθρώπους του βασκικού συλλόγου. Έτσι καθιερώθηκε το συγκινητικό τελετουργικό που τηρείται από τότε απαρέγκλιτα!

Ανάμεσα στα πολλά κατορθώματά του, άλλωστε, ο Πιτσίτσι ήταν κι ο ποδοσφαιριστής που σημείωσε το παρθενικό γκολ στο Σαν Μαμές, όταν το γήπεδο άνοιξε για πρώτη φορά τις πύλες του στις 21 Αυγούστου 1913, για ένα φιλικό παιχνίδι ανάμεσα στην Αθλέτικ και τη Ρασίνγκ ντε Ιρούν. Υπάρχει, επομένως, καλός λόγος για να τιμήσει τη μνήμη του κάθε καινούριος επισκέπτης.

Ανιψιός του Μιγκέλ ντε Ουναμούνο

Ο Πιτσίτσι δεν ήταν το κλασικό φτωχαδάκι που βρήκε διέξοδο στο ποδόσφαιρο για να διασκεδάσει από την πείνα και τις κακουχίες. Ήταν γόνος εύπορης οικογένειας του Μπιλμπάο και μάλιστα ο δικηγόρος πατέρας του διατέλεσε για ένα μικρό διάστημα και δήμαρχος της πόλης. Θείος του, εξάλλου, ήταν ο περίφημος συγγραφέας και στοχαστής Μιγκέλ ντε Ουναμούνο, πολλά βιβλία του οποίου έχουν μεταφραστεί στα ελληνικά και κυκλοφορούν και στις μέρες μας.

Δεδομένου ότι ο Πιτσίτσι γεννήθηκε στις 23 Μαΐου 1892, δεν θα ήταν υπερβολή να πούμε ότι πρόλαβε το ισπανικό ποδόσφαιρο εν τη γενέσει του. Η Αθλέτικ ιδρύθηκε το 1898, η Μπαρτσελόνα το 1899 και ακολούθησαν η Ρεάλ το 1902 κι η Ατλέτικο Μαδρίτης το 1903. Όταν ήταν πιτσιρικάς, δηλαδή, το άθλημα ήταν άγνωστο στον λαό και δεν είχε εξελιχθεί ακόμα σε συνήθεια των παιδιών στις γειτονιές, όπως συνέβη τις δεκαετίες που ακολούθησαν.

Αυτό, φυσικά, δεν τον εμπόδισε να το αγαπήσει ακόμα κι αν το ανακάλυψε σε κάπως μεγαλύτερη ηλικία. Οι Άγγλοι ναυτικοί τα πλοία των οποίων «έδεναν» στα καράβια του Μπιλμπάο, μετέδωσαν σιγά-σιγά  την αγάπη για το ποδόσφαιρο στους ντόπιους και λέγεται ότι ο μικρός Ραφαέλ το ‘σκαγε συχνά απ’ το σχολείο για να παίξει μπάλα μαζί τους. Σ’ εκείνους τους αυτοσχέδιους αγώνες βελτίωσε την τεχνική του και εξελίχθηκε στον κορυφαίο ντριμπλέρ και γκολτζή της Ισπανίας.

Στην Αθλέτικ εντάχθηκε το 1911 και αγωνιζόταν ως μέσα αριστερά στο 2-3-5, που ήταν το μοναδικό σύστημα της εποχής. Έκανε, ωστόσο, το ντεμπούτο του στην πρώτη ομάδα στις 17 Μαρτίου 1913 και μάλιστα με τρόπο εντυπωσιακό. Πετυχαίνοντας δύο γκολ στα πρώτα έντεκα λεπτά του ημιτελικού του Copa del Rey κόντρα στη Ρεάλ, που βοήθησαν την ομάδα του να νικήσει με 3-0. Σκόραρε μία φορά και στον τελικό κόντρα στη Ρασίνγκ ντε Ιρούν που έληξε ισόπαλος 2-2 και οδηγήθηκε σε επαναληπτικό, όπου η ομάδα του Μπιλμπάο γνώρισε την ήττα με 1-0.

Πέτυχε 83 γκολ σε 89 συμμετοχές!

Το μέλλον επιφύλασσε την κατάκτηση πολλών τροπαίων για τον Πιτσίτσι, παρότι μόνο το Copa del Rey είχε τότε εθνικό χαρακτήρα (τα πρωταθλήματα που διεξάγονταν είχαν περιφερειακή εμβέλεια). Στέφθηκε για πρώτη φορά Κυπελλούχος με την Αθλέτικ το 1914, επιτυχία που επανέλαβε το 1915, όταν σημείωσε χατ τρικ στον τελικό κόντρα στην Εσπανιόλ (5-0).

Το 1916 ήταν η σειρά του Φέλιξ Ζουμπιζαρέτα να πετύχει τρία γκολ στο 4-0 επί της Ρεάλ, όμως ο Πιτσίτσι ήταν αναντικατάστατο στέλεχος της εντεκάδας και ηγέτης των «λιονταριών». Και τις τρεις αυτές σεζόν οδήγησε την Αθλέτικ στην κατάκτηση ισάριθμων περιφερειακών πρωταθλημάτων της Χώρας των Βάσκων, επιτυχία που επανέλαβε και το 1920 και το 1921. Την τελευταία χρονιά σήκωσε για τέταρτη φορά και το κύπελλο, νικώντας στον τελικό την Ατλέτικο Μαδρίτης με 4-1.

Στα εννιά χρόνια που αγωνίστηκε στην πρώτη ομάδα της Μπιλμπάο ο Πιτσίτσι σκόραρε 83 φορές σε 89 επίσημες συμμετοχές – ο θρύλος λέει ότι μαζί με τα φιλικά, που ήταν πολλά κάθε χρόνο, ο συνολικός αριθμός των γκολ του ξεπερνούσε τα 200! Το μεγάλο προσόν του, πάντως, ήταν η ντρίμπλα. «Ήταν άριστος χειριστής της μπάλας και ακόμα και τέσσερις αντίπαλοι δεν ήταν ικανοί να του την πάρουν», είχε γράψει κάποτε η «El Mundo Deportivo».

Φορούσε σχεδόν πάντοτε ένα λευκό φακιόλι στο κεφάλι, σαν το μπερέ που φορούσαν πολλοί Λατινοαμερικάνοι για να περιορίζουν τον πόνο από τις επαφές με το σκληρό δέρμα και το κορδόνι της μπάλας. Ο Πιτσίτσι, βέβαια, δεν ήταν πρώτο μπόι και δύσκολα θα πηδούσε συχνά για κεφαλιές, οπότε ίσως να είχε επιλέξει αυτόν τον τρόπο για να προστατευτεί από τον μεσογειακό ήλιο.

Μέλος της πρώτης Εθνικής Ισπανίας

Όντας ο κορυφαίος ποδοσφαιριστής της χώρας, δεν ήταν δυνατόν να μη συμπεριληφθεί στην πρώτη σύνθεση της Εθνικής Ισπανίας που ταξίδεψε το 1920 στην Αμβέρσα, για να συμμετάσχει στο τουρνουά των Ολυμπιακών Αγώνων. Μαζί με τον εξίσου θρυλικό τερματοφύλακα Ρικάρντο Ζαμόρα, ήταν δύο από τους έντεκα παίκτες που παρατάχθηκαν στις 28 Αυγούστου 1920 εναντίον της Δανίας στο γήπεδο της Ουνιόν Σεν Ζιλουάζ (νίκη με 1-0).

Η «Ρόχα» αποκλείστηκε στον προημιτελικό από το γηπεδούχο Βέλγιο (1-3), όμως χάρη στο περίεργο σύστημα διεξαγωγής και τον μηδενισμό της Τσεχοσλοβακίας (η οποία αποχώρησε από τον τελικό με τους Βέλγους σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τη διαιτησία), βρέθηκε να διεκδικεί τη δεύτερη θέση στον τελικό του ρεπεσάζ με την Ολλανδία! Ο Πιτσίτσι πέτυχε το μοναδικό του γκολ στο τουρνουά στο 72′ εκείνου του αγώνα και διαμόρφωσε το τελικό 3-1 χάρη στο οποίο η Ισπανία κέρδισε το ασημένιο μετάλλιο.

Αν και ήταν και επίσημα πλέον εθνικός ήρωας, δεν ήταν γραφτό να παίξει για πολύ καιρό ακόμα ποδόσφαιρο. Η πίεση που του ασκούσε ο κόσμος, κατηγορώντας τον για ατομισμό, προκάλεσε την έντονη δυσαρέσκειά του. Κάποιες αποδοκιμασίες που άκουσε κατά τη διάρκεια ενός φιλικού αγώνα με τη Σπάρτα Πράγας στα τέλη του 1921, τον ώθησαν στην απόφαση να κόψει την μπάλα.

Έτσι κι αλλιώς είχε χάσει τη σπιρτάδα των πρώτων χρόνων της καριέρας του, ενώ δεν τον βοηθούσε και το γεγονός ότι ήταν μποέμ τύπος, που δεν πρόσεχε την εξωγηπεδική του ζωή. Οι προπονήσεις ήταν υποτυπώσεις και η σωματική κόπωση ερχόταν πιο γρήγορα για όλους, όμως η αγάπη του Πιτσίτσι για τις νυχτερινές εξόδους επηρέασε σταδιακά την απόδοσή του.

Όταν κρέμασε τα παπούτσια του αποφάσισε να γίνει διαιτητής και μάλιστα σφύριξε κι έναν αγώνα στο Σαν Μαμές. Δυστυχώς, όμως, η νέα του καριέρα έλαβε απότομα τέλος την 1η Μαρτίου 1922, όταν πέθανε σε ηλικία 29 ετών χτυπημένος από τυφοειδή πυρετό. Σύμφωνα με την επικρατέστερη εκδοχή, η μόλυνση προήλθε από την κατανάλωση χαλασμένων στρειδιών.

Το «pichichi» έγινε συνώνυμο του «γκολτζής»

Το σοκ του θανάτου του Πιτσίτσι ήταν τεράστιο στο Μπιλμπάο και σε ολόκληρη τη φίλαθλη Ισπανία. Η διοίκηση της Αθλέτικ έσπευσε να τον τιμήσει από το 1926, τοποθετώντας στο Σαν Μαμές την προτομή του που φιλοτέχνησε ο γλύπτης Κιντίν ντε Τόρε Μπερασατέγκι. «Ραφαέλ Μορένο Πιτσίτσι» ονομάζεται κι η οδός έξω από την κεντρική είσοδο του γηπέδου (το οποίο ανακατασκευάστηκε το 2013).

Όταν το 1953 η εφημερίδα Marca αποφάσισε να θεσμοθετήσει ένα έπαθλο για τον πρώτο σκόρερ της La Liga, ο διευθυντής της Λούσιο Nτελ Άλαμο επέλεξε να του δώσει το όνομα του Βάσκου επιθετικού. Κι αυτό μαρτυρά πολλά για το μυθικό στάτους που είχε αποκτήσει από εκείνα τα χρόνια, όχι μόνο λόγω τω επιτευγμάτων του, αλλά και λόγω του πρόωρου θανάτου του. Κι ο ίδιος ο Nτελ Άλαμο, άλλωστε, είχε παίξει για ένα μικρό διάστημα στην Αθλέτικ Μπιλμπάο, κάτι που προφανώς επηρέασε την απόφασή του.

Με τα χρόνια η λέξη «pichichi» πέρασε στην καθομιλουμένη της Ισπανίας ως συνώνυμο του πρώτου σκόρερ της La Liga. Tο 2014, μάλιστα, συμπεριλήφθηκε ως λήμμα στο Λεξικό της Βασιλικής Ακαδημίας της Ισπανίας! Αν κάποιος το αναζητήσει, θα διαβάσει τον εξής ορισμό: «Στο ποδόσφαιρο, ο παίκτης που σημειώνει τα περισσότερα γκολ κατά τη διάρκεια του ισπανικού πρωταθλήματος και, κατ’ επέκταση, ο γκολτζής».

Πηγές: as.com («Cien años de la muerte de Pichichi, el origen del mito»), sanmames.athletic-club.eus («Quién era Pichichi y cuál es su historia»), athletic-club.eus («Pichichi: cien años de la muerte de la primera leyenda del Athletic»), marca.com («’Yo también fui pichichi’: el documental de Informe+ en honor al legado de Pichichi y el Trofeo Pichichi»), en.wikipedia.org («Pichichi (footballer)»), zurigorri100x100athletic.blogspot.com («Nonagésimo aniversario busto de Pichichi»).

Άλλα γεγονότα στην Ελλάδα και τον κόσμο την 1η Μαρτίου

2012: Με 20 πόντους του Βασίλη Σπανούλη, ο Ολυμπιακός νικά με 88-81 τη Γαλατασαράι στο ΣΕΦ για την τελευταία αγωνιστική του Top-16 της Ευρωλίγκας και προκρίνεται στους «8».

2006: Πεθαίνει σε ηλικία 59 ετών ο Πίτερ Όσγκουντ, παλαίμαχος διεθνής Άγγλος επιθετικός ο οποίος είχε διαπρέψει με τη φανέλα της Τσέλσι (1964-74 και 1978-79).

1998: Η ΑΕΚ του Ντουμίτρου Ντουμιτρίου νικά 1-0 τον Παναθηναϊκό στο ΟΑΚΑ με γκολ του Χρήστου Μαλαδένη στο 14ο λεπτό και κάνει το «4×4» στα ντέρμπι εκείνης της σεζόν.

1996: Ο Λένι Γουίλκενς γίνεται ο πρώτος προπονητής στην ιστορία του ΝΒΑ που φτάνει τις 1.000 νίκες κανονικής περιόδου στην καριέρα του, όταν οδηγεί τους Ατλάντα Χοκς στην επικράτηση επί των Κλίβελαντ Καβαλίερς με 74-68. Θα κλείσει την καριέρα του με 1.332 νίκες το 2005, πέντε χρόνια αργότερα όμως θα χάσει το ρεκόρ από τον Ντον Νέλσον.

1995: Ο Παναθηναϊκός αποκλείει από το Κύπελλο τον Ολυμπιακό αφού παρά την ήττα του με 2-1 στον πρώτο αγώνα στο ΟΑΚΑ, νικά με 3-2 στη ρεβάνς του «Γ. Καραϊσκάκης». Ο αγώνας σημαδεύεται από την απόκρουση του πέναλτι του Αλέξη Αλεξανδρή από τον Γιόζεφ Βάντσικ στο τρίτο λεπτό των καθυστερήσεων.

1995: Πεθαίνει σε ηλικία 62 ετών ο δημοσιογράφος της «Αθλητικής Ηχούς» και της «Ελευθεροτυπίας», Γιώργος Βενετούλιας. Ειδικεύτηκε στο ρεπορτάζ της ΑΕΚ, όμως η αγάπη του ήταν ο Εθνικός Πειραιώς και μάλιστα είχε διατελέσει πρόεδρος του Ερασιτέχνη στις αρχές της δεκαετίας του ’90.

1988: Ο μέσος της ΑΕΚ, Σωτήρης Μαυροδήμος, χάνει τις αισθήσεις του κατά τη διάρκεια του αγώνα με τον Απόλλωνα στη Ριζούπολη (1-1) ύστερα από χτύπημα του Αλέξη Φαμπιάτου και συνέρχεται όταν ο γιατρός του αγώνα του κάνει τεχνητή αναπνοή.

1980: Πεθαίνει σε ηλικία 73 ετών ο Ντίξι Ντιν, ο κάτοχος του ρεκόρ επίτευξης τερμάτων σε μία σεζόν της κορυφαίας κατηγορίας του αγγλικού πρωταθλήματος (60 το 1927-28).

1973: Η Ρόμπιν Σμιθ γίνεται η πρώτη γυναίκα τζόκεϊ που κερδίζει αγώνα στον οποίο ποντάρονται χρήματα, το ετήσιο Paumonok Handicap στη Νέα Υόρκη, με τον ίππο «North Sea».

1965: Η κολυμβητική ομοσπονδία της Αυστραλίας τιμωρεί με δεκαετή αποκλεισμό την τρεις φορές χρυσή ολυμπιονίκη των 100 μέτρων ελεύθερο, Ντον Φρέιζερ, επειδή κατά τη διάρκεια των Ολυμπιακών Αγώνων του 1964 στο Τόκιο, είχε κλέψει μια ολυμπιακή σημαία έξω από το παλάτι του Ιάπωνα αυτοκράτορα Χιροχίτο. Η ποινή βάζει τέλος στην καριέρα της Φρέιζερ, η οποία έχει συνολικά τέσσερα χρυσά και τέσσερα ασημένια ολυμπιακά μετάλλια από το 1956 έως και το 1964.

1959: Διεξάγεται ο πρώτος διαγωνισμός του ΠΡΟ-ΠΟ, του παιχνιδιού όπου οι παίκτες καλούνται να προβλέψουν σωστά τα αποτελέσματα σε 12 αγώνες ποδοσφαίρου. Κατατίθενται 213.670 δελτία και στη διαλογή προκύπτει μόνο ένας νικητής, ο Αθηναίος δικηγόρος Νικόλαος Πάσσαρης, ο οποίος κερδίζει το σπουδαίο για την εποχή ποσό των 228.360 δραχμών. Ανάμεσα στους 48 παίκτες που έπιασαν «εντεκάρι» και κέρδισαν από 4.757 δραχμές είναι και οι διεθνείς ποδοσφαιριστές του Παναθηναϊκού, Λάκης Πετρόπουλος και Βαγγέλης Πανάκης, οι οποίοι έχασαν το «δωδεκάρι» επειδή είχαν ποντάρει στη νίκη της ομάδας τους επί του Ολυμπιακού στο Καραϊσκάκη (οι «ερυθρόλευκοι» νίκησαν 2-0 με δύο τέρματα του Κώστα Παπάζογλου).

1953: Η Βραζιλία συντρίβει με 8-1 τη Βολιβία στον πρώτο της αγώνα για το Κόπα Αμέρικα που φιλοξενείται στη Λίμα του Περού. Τέσσερα γκολ σημειώνει ο Ζουλίνιο, ο ποδοσφαιριστής με το πιο δυνατό σουτ στον κόσμο εκείνη την εποχή.

1949: Ο θρύλος της πυγμαχίας, Τζο Λούις, ανακοινώνει την αποχώρησή του από τη δράση ενώ κατέχει ακόμα τον τίτλο του παγκόσμιου πρωταθλητή στα βαρέα βάρη. Θα ξαναφορέσει τα γάντια του το 1950, για να καλύψει τα 500.000 δολάρια που βρίσκεται να χρωστάει όταν κηρύσσεται ένοχος για φοροδιαφυγή. Η επιστροφή του, όμως, δεν θα στεφθεί με επιτυχία και τον Δεκέμβριο του 1951 ο Λούις θα αποχωρήσει οριστικά, με απολογισμό 66 νίκες και τρεις ήττες.

1934: Ο Πρίμο Καρνέρα υπερασπίζεται τον τίτλο του πρωταθλητή βαρέων βαρών στην πυγμαχία με τη νίκη του επί του Τόμι Λόουραν με απόφαση των κριτών.

1913: Ιδρύεται η Διεθνής Ομοσπονδία Τένις από δώδεκα εθνικές ομοσπονδίες.

1849: Ο Ναθάνιελ Κουκ κατοχυρώνει ένα νέο σχέδιο κομματιών στο σκάκι. Στις 8 Σεπτεμβρίου 1849 ο Χάουαρντ Στόντον θα διαφημίσει το σετ μέσα από τη στήλη του στην εφημερίδα “The Illustrated London News”. Το σετ αυτό θα γίνει γνωστό με το όνομα “Staunton Chess Set” και σύντομα θα καθιερωθεί. Η παλαιότερη οικογενειακή εταιρεία “Jaques of London”, που παράγει εξοπλισμό για σπορ και παιγνίδια, θα αγοράσει τα δικαιώματα κατασκευής.

Ακολουθείστε τo SPORTDAY.GR στο Google News